Maand: mei 2023

Geachte lezenaar of lezenaarster,

welkom bij de uitgelichten van het Zaakwoordenboek der Lage Landen, week tweeëntwintig.

Verspieding

Woord des Weeks

Verspieding (Frans, espionnage), het verkrijgen van geheime inlichtingen, is ene heimelijke beoefening die zowel wettig als onwettig kan zijn. Zij wordt vaak in verband gebracht met staatsverspieding voor krijgslijke doeleinden, terwijl bedrijfsverspieding zich richt op bedrijven. Verspieders dringen genootschappen binnen om inlichtingen te verzamelen over vijandelijke krachten, andersdenkenden te herkennen en vaardkunde te stelen. Tegenverspieding is gericht op het dwarsbomen van vijandelijke verspieding. Geschiedenis toont aan dat verspieding een onontbeerlijke rol heeft gespeeld. De Chinese veldheer Sun Tzu (544–496 voor Christus) benadrukte het belang van het begrijpen van jouzelf en de vijand voor krijgslijke inlichtingen. De Indiase veelweter Chanakya beschreef in de vierde eeuw voor Christus uitvoerig het verzamelen van inlichtingen. Oude beschavingen zoals Egypte, de Hebreeën, Griekenland, Rome, Mongolië en Japan maakten ook gebruik van verspieders. In de twaalfde eeuw zette Koning David IV van Georgië een doeltreffende inlichtingendienst op. Zelfs de Azteken hadden handelaren en dienders als verspieders. Deze geschiedkundige voorbeelden tonen aan dat verspieding een tijdloos verschijnsel is dat zowel vroeger als nu een belangrijke rol speelt.

Bekijk “verspieding” op het ZLL

Sneeuwjacht

Afbeelding des Weeks

Sneeuwjacht ontstaat wanneer de wind lichte sneeuw verplaatst en het tegen een voorwerp neerlegt. Aan der windzijde vormt de sneeuw een bult, terwijl gebieden aan der luwzijde vlakker zijn. Een sneeuwjacht is enen hevigen sneeuwval met harde wind van windkracht vijf of hoger. Bij windkracht zes en minder dan 200 meter zicht wordt een weerwaarschuwing afgegeven. Bij windkracht acht of hoger spreekt men van een sneeuwstorm. Stuifsneeuw kan bij warmtegraden onder nul in kieren en gaten terechtkomen, hetgeen voor overlast zorgt. Het verkeer en openbaar vervoer worden verstoord en wegen raken door sneeuwhopen versperd. Een sneeuwjacht is onaangenaam, gewis bij lage warmtegraden, en beperkt het zicht afhankelijk van de sneeuwhevigheid.

Bekijk “sneeuwjacht” op het ZLL

Volhardingsdwaling

Aanhaling des Weeks

Van Aurelius Augustinus Hipponensis (uit Sermones):

“Het is menselijk om te dwalen, maar het is duivels om in dwaling te volharden.”

“Humanum fuit errare, diabolicum est per animositatem in errore manere.”

Hoogachtend,
C. J. Righart

---

Beeld
Hoofding, achtergrond: Шпиц, CC BY-SA 4.0, middels Wikimedia Commons.
Hoofding, beeldmerk: Zaakwoordenboek der Lage Landen.
Hoofding, vormgeving: C. J. Righart.

Inhoudsopgave

• Landvoogd
• Bergduivel
• Aurelius Augustinus Hipponensis

---

Geachte lezenaar of lezenaarster,

welkom bij de uitgelichten van week eenentwintig.

De voorgaande uitgaven dezer reeks waren maandelijks, maar nu gaan wij over naar een wekelijkse verversing. De Nieuwsbrief der Lage Landen wordt ook nog geschreven, maar deze zal met onregelmatige tussenpozen worden uitgebracht, naast deze regelmatige reeks.

Landvoogd

Woord des Weeks

Een landvoogd is enen bestuurlijken leider en hoofd eens bewindschappelijken streeks, die ondergeschikt is aan den staatshoofde en in sommige gevallen, zoals een gouwgraaf, optreedt als de ambtelijke vertegenwoordiger eens staats. Afhankelijk van de soort bewindschappelijke streek of zelfstandigheid (en hun plaatselijke geldende wetten) kan een landvoogd worden benoemd of gekozen, en de bevoegdheden eens landvoogds kunnen aanzienlijk afwisselen.

Hoewel de wettelijke en bestuurlijke samenstelling van gewesten, elk bestuurd door een landvoogd, door de Romeinen werd geschapen, worden begrippen als “landvoogd”, “stadhouder” en het Franse “gouverneur” ook toegepast door geschiedkundigen om vergelijkbare stelselen in de oudheid te beschrijven. Veel streken uit de voor-Romeinse oudheid werden uiteindelijk vervangen door vereende gouwelijke regeringen van Rome na hun verovering. De Griekse wijsgeer Platon gebruikte de leenspreuk van het sturen eens schips des staats met een roer (“het schip van staat“); het Latijnse woord voor “roer” is gubernaculum, wat weer is afgeleid van Grieks “κυβερνάω” (kubernaō) (besturen, regeren of leiden).

Bekijk dit woord op het Zaakwoordenboek der Lage Landen.

Bergduivel

Afbeelding des Weeks

De bergduivel (Moloch horridus) is ene hagedissensoort die alleen voorkomt te Zuidland (het werelddeel zuidoostelijk van Morgenland). Het is de enige soort in het geslacht Moloch. De vrouwtjes zijn over het algemeen groter dan de mannetjes en kunnen tot eenentwintig centimeter lang worden. Deze hagedis heeft grote gehoornden schubben op zijn kop, wat hem de uitstraling geeft eens draaks of duivels. De bergduivel heeft enen onvergelijkelijken loopstijl waarbij hij bevriest en wiegt terwijl hij langzaam op zoek gaat naar voedsel, water en gaden. Het dier is bedekt met kegelvormige stekels die helpen bij der verdediging tegen roofdieren. Opvallend is ook de aanwezigheid eens “valsen kops” op de achterzijde des neks. De schubben des bergduivels hebben richels waarmee hij water kan verzamelen door eenvoudigweg in aanraking te komen met vochtige oppervlakken. Dit onvergelijkelijke kruipdier heeft dus verschillende aanpassingen ontwikkeld om te overleven in de droge woestijnomstreek van Zuidland.

Bekijk dit woord op het Zaakwoordenboek der Lage Landen.

Aurelius Augustinus Hipponensis

Aanhaling des Weeks

Uit Confessiones:

“Wat is dan tijd? Als niemand het aan mij vraagt, weet ik het; als ik het aan iemand wil uitleggen die het vraagt, weet ik het niet.”

“Quid est ergo tempus? Si nemo ex me quaerat, scio; si quaerenti explicare velim, nescio.”

Hoogachtend,
C. J. Righart

---

Afbeelding (hoofding, achtergrond): M.c.c.1999, CC BY-SA 4.0, middels Wikimedia Commons
Afbeelding (hoofding, vormgeving): C. J. Righart