De Nieuwsbrief der Lage Landen is de terugkerende nieuwsuitgave van het Zaakwoordenboek der Lage Landen – waarin zowel bijzonder, zeldzaam en/of schoon Nederlands wordt uitgelicht als de laatste ontwikkelingen betreffende het zaakwoordenboek.
Geachte lezer(es),
dit was de oorspronkelijke NLL33 voordat ik de schepping van Neêrlants Gemaect hogere voorrang gaf, want er was destijds een enerzijds kleine maar anderzijds grote wijziging op het zaakwoordenboek betreffende onzijdige zelfstandige naamwoorden.
Een der belangrijke zuilen van het ZLL is het benadrukken van woordgeslachten, inzonderheid ter behoeve van juiste naamvalbeziging alhoewel ik het behoud hiervan hoe dan ook van belang acht. Gewis gezien de Taalunie veel zelfstandige naamwoorden nu zowel mannelijk als vrouwelijk aanduidt, en Van Dale…nou ja, laat Van Dale maar zitten.
Nou is het zo, wat ik ervan begreep, dat naamvalbeziging in het Nederlands meer iets van de verzorgde schrijftaal was, maar dat maakt het niet minder tenenkrommend dat onze Duitse buren dit schijnbaar hebben weten te behouden (en dat Nederlanders dit wél kunnen beheersen indien vereist).
Om de zaakwoordenboek-bezoekers een beetje te helpen zijn er op meerdere plekken hulpmiddelen ter aanduiding des woordgeslachts, zoals het gebruik van zinnebeelden:
| Zinnebeeld | Naam | Woordgeslacht |
|---|---|---|
| ♂ | Mars-zinnebeeld | mannelijk |
| ♀ | Venus-zinnebeeld | vrouwelijk |
| ♁ | rijksappel | onzijdig |
Het onzijdige woordgeslacht hier is toegegeven met een kleine knipoog gezien onzijdig juist het gebrek aan geslacht betreft, maar wellicht om die reden moet het zinnebeeld daarom ook iets bijzonders behelzen.
Voorheen hadden de onzijdige zelfstandige naamwoorden op het ZLL de zon als zinnebeeld, maar dit rijmde niet zo fraai met de andere twee zinnebeelden waardoor het aan mij bleef knagen. De oplossing is het zinnebeeld van de rijksappel, die als een soort omgedraaide spiegel van Venus mooi in dit rijtje past (los van de overdrachtelijke betekenis).
Nu dan de vraag, wat is een rijksappel?
Rijksappel
De rijksappel—in het Latijn bekend als Globus cruciger—is een der meest herkenbare zinnebeelden van wereldlijk gezag en goddelijke macht. Dit plechtige voorwerp bestaat uit een gouden of verguld koperen bol, met een kruis bekroond, en vertegenwoordigt de kerstelijke heerschappij over de aarde.
Het ontwerp draagt diepe betekenis: de ronde vorm verzinnebeeldt de wereld of het heelal, terwijl het bovengeplaatste kruis de overheersing van het kerstendom over de aardse macht benadrukt. De rijksappel duidt derhalve op de goddelijke wettiging des koningschaps – de vorst regeert bij de genade Gods over zijn onderdanen en gebied.
In de kroningsplechtigheden wordt de rijksappel samen met andere rijksbeelden, zoals de kroon en koningsstaf, aan de nieuwe vorst overhandigd. Deze handeling bekrachtigt zinnebeeldig de overdracht van zowel wereldlijke als geestelijke macht. Gedurende belangrijke staatsplechtigheden houdt de koning vaak de rijksappel in de linkerhand, terwijl de koningsstaf in de rechterhand rust.
De oudste bekende voorbeelden dagtekenen uit de vroege middeleeuwen, toen het kerstendom op de Avondlandse koninkrijken zijn stempel drukte. Verschillende koninklijke huizen bezitten nog altijd hun eigen rijksappels, elk met onvergelijkelijke versierselen en edelstenen die de rijkdom en verhevenheid van het betreffende huis weerspiegelen.
Hoogachtend,
C. J. Righart
ᛞᚳ᛬ᚹᛠᚱᛞᚳᚾᚪᚱ
Beeld (achtergrond): Wikimedia Commons
_(cropped).jpg){kind=link}