Waarde lezer(es),
op goed geluk of met onverschrokken moed, zo waagt men de sprong des doods.
Wat men veelal afkort tot “salto” is in het Italiaans voluit salto mortale [dodelijke sprong]. Salto gaat terug op het Latijnse saltus [de sprong], afgeleid van het werkwoord salire [springen], en de toevoeging van mortale—van Latijn mors, mortis [de dood]—duidt op het levensgevaar dat ene mislukte uitvoering met zich brengt.
In goed Nederlands, zij het bij wege van leenvertaling, bezigt men dodensprong.
Dodensprong
Mannelijk zelfstandig naamwoord
Betekenis:
- Eigenlijk: ene koene buiteling door de lucht waarbij het lichaam zich geheel om de as wentelt; de halsbrekende sprong gelijk de koorddanser en de kunstenmaker dien vertonen.
- Bij overdracht: ene gewaagde en gevaarvolle onderneming waarvan de uitkomst hoogst ongewis is.
Kunstenmakers uit Italië, die in de zestiende en zeventiende eeuw door het Avondland rondtrokken, vertoonden deze dappere kunstgreep, hetgeen mede verklaart waarom de Italiaanse benaming, en de uitdrukking een salto maken, wijd ingang vonden.
Deze uitdrukking kent ook andere betekenissen. De Duitse schrijver en wijsgeer Friedrich Heinrich Jacobi—bekend van zijn werk over de nietszin [nihilisme] als noodzakelijk gevolg der beweging die men ‘de verlichting’ noemt—bezigde in zijne briefwisseling over Spinoza Salto mortale om den sprong van het redelijke denken naar het geloof aan te duiden, ene gedachte die later bij den Deensen denker Søren Kierkegaard weerklank vond.
In andere talen is de dodensprong eveneens herkenbaar:
- In het Frans bezigt men eerder saut périlleux [gevaarlijke sprong], wat het begrip van de dood vermijdt en meer richt op het gevaar. Doch bestaat er een volwaardige tegenhanger in den minder gangbaren vorm saut de la mort.
- Het Engels gebruikt het ontleende somersault, dat door het Middelfranse sombresault teruggaat op het Oudprovençaalse sobresaut, samengesteld uit sobre [over, boven] en saut [sprong], welk laatste lid van het Latijnse saltus afstamt.
Er is daarnaast tevens een verwante inheemse vorm genaamd death drop, doch deze is niet een-op-een met den dodensprong te vergelijken. Heden ten dage duidt dit op een begrip uit den dans, namelijk een plotselinge val achterover. - Het Duits verkort Salto mortale in de lijfoefening doorgaans tot het kale Salto, maar het belangwekkende is dat bij onze buren een inheemse tegenhanger bestaat die woord voor woord met de onze overeenstemt: Todessprung.
- Het Deens hanteert hetzelfde, met salto naast dødsspring.
Tot slot, voor het geval de woorden uit de kop onbekend zijn: koen is een bijvoeglijk naamwoord in de betekenis van ‘onverschrokken, stoutmoedig’ en buiteling is afgeleid van het werkwoord buitelen [koprollen, tuimelen].
Hoogachtend,
C. J. Righart
ᛞᚳ᛬ᚹᛠᚱᛞᚳᚾᚪᚱ