De Nieuwsbrief der Lage Landen is de terugkerende nieuwsuitgave van het Zaakwoordenboek der Lage Landen – waarin zowel bijzonder, zeldzaam en/of schoon Nederlands wordt uitgelicht als de laatste ontwikkelingen betreffende het zaakwoordenboek. Uitsluitend beschikbaar op Righartswoord. Tekene in om op de hoogte te blijven.
Geachte lezenaar of lezenaarster,
in Nieuwsbrief der Lage Landen 16 is een kruiswoordraadsel beschreven; de antwoorden daarvan zijn in dit stuk gedeeld. Leze dat schrijfsel eerst als UE trek heeft in een uitdaging.
De Onthullingen des Raadsels
Het raadsel wordt niet geheel onthuld; klik op ieder nummer om het gewenste woord te onthullen. Verder onderaan kan UE de oplossing bekijken.
De Nieuwsbrief der Lage Landen is de terugkerende nieuwsuitgave van het Zaakwoordenboek der Lage Landen – waarin zowel bijzonder, zeldzaam en/of schoon Nederlands wordt uitgelicht als de laatste ontwikkelingen betreffende het zaakwoordenboek. Uitsluitend beschikbaar op Righartswoord. Tekene in om op de hoogte te blijven.
Geachte lezenaar of lezenaarster,
voor velen is het nu (of was het onlangs) in de Nederlanden de tijdspanne voor samen zijn met dierbaren en onder andere met hen spellen te spelen. Zodoende had ik iets bedacht om met mijn eigen naasten te ondernemen op afgelopen Kerstavond; een bedrijvigheid waar een ieder aan kon meedoen. Een soort Galgje dat ik—hoe kan het ook anders—het Zaakwoordengalgje heb genoemd.
Ik had de oorspronkelijke regels des spels aangepast om de spelers en speelsters een grotere kans te geven de woorden te kunnen raden; wat ook welslagend was gezien een ieder punten binnenhaalde en de winnaar met wel tien geraden woorden de prijs in handen nam. Evenwel, mijn uitvoering van dit spel laat zich lastig naar een briefvorm vertalen. Tegelijkertijd is hier dermate veel werk aan besteed dat ik het zonde vind om het spel (of een gedeelte ervan) niet hier te delen; de gekozen vorm is een kruiswoordraadsel geworden, met vijftien van de oorspronkelijke dertig woorden.
Bij ieder woord geef ik een wenk die als het ware door het woord zelf is geschreven; tevens heb ik her en der reeds één of meer letters onthuld om het iets makkelijker te maken. Tot slot, hier is alvast een wenk die voor allen geldt: er doen enkel zelfstandige naamwoorden mee.
Beproeve de woordenschat.
Veel geluk, en gelukkig nieuwjaar.
Het Raadsel
Kimrecht
1: “Men strijdt met mij voor het bereiken van een bepaald doel.”
7: “Ik word meer in de zomer dan in de winter gewaardeerd.”
9: “Ik ben een vrouw die het moeiteloos kan, maar dat wil niet zeggen dat ik het goed doe.”
12: “Mij vooraan zetten is ongemakkelijk en breekt tevens regels.”
Loodrecht
1: “Ik kan de geest verrijken, maar ik ben gewoonlijk voor vertier.”
2: “Ik ben goed in wat ik doe, tenzij er veel wind staat.”
3: “Sommigen vinden mij doodvermoeiend; sommigen vinden mij een uitdaging.”
4: “Velen streven ernaar om zoals ik te kunnen zijn.”
5: “Houten hutten behoeven mijn ambacht niet.”
6: “Ik ben niet een, niet twee en ook niet vier. Ik was voorheen twee, maar sedert de kerstdagen niet meer.”
7: “Mijn verhaal begint bij de wieg en eindigt bij het graf.”
8: “Ik zweef boven hoofden.”
10: “Ik klink alsof ik mij niet aan de begane grond bevind, maar daar ben ik wel.”
11: “Ik kijk altijd in dezelfde richting, ongeacht waar ik ben.”
Oplossing
Antwoorden
De onthullingen worden niet in dit schrijfsel gedeeld. Om hen te bekijken, bezoek Righartswoord en klik op (of zoek naar) “Nieuwsbrief der Lage Landen 16 (Deel 2)”.
Onder de guichelijke kim, waar entstof danst als lichte mot, Kruizen de jongelingenheiren de grenzen van hun lot.
De Nieuwsbrief der Lage Landen is de terugkerende nieuwsuitgave van het Zaakwoordenboek der Lage Landen – waarin zowel bijzonder, zeldzaam en/of schoon Nederlands wordt uitgelicht als de laatste ontwikkelingen betreffende het zaakwoordenboek. Uitsluitend beschikbaar op Righartswoord. Tekene in om op de hoogte te blijven.
Geachte lezenaar of lezenaarster,
ditmaal in Uitgelicht gaat het over bijtende spot, gedode ziekteverwekkers, weerbare menigten, zij die op het pad naar volwassenheid zijn, en de rand in de verte.
“guicheling”
Van “guichelen” met achtervoegsel “-ing”.
Guicheling weerspiegelt een vorm van stemmelijke uiting die vaak wordt gebruikt om bijtende spot of bitterheid uit te drukken. Hierin wordt vaak—op een schijnbaar ernstige toon—het tegenovergestelde verkondigd van wat is bedoeld. Het doel van guicheling is vaak eens lachs uitlokken, maar het draagt ook een gedeelte van oordeel of minachting in zich. Dit ingewikkelde spel van taal vereist uitstekend begrip van samenhang en stembuiging om volledig te worden begrepen. Hoewel het een krachtig hulpmiddel voor geestigheid en maatschappelijke aantekeningen kan zijn, vereist het ook voorzichtigheid om misverstanden te voorkomen, gezien het ontbreken van rechtstreeksheid in de boodschap.
Het Franse woord sarcasme vindt zijn oorsprong in Grieks σαρκασμός (‘sarkasmos’).
“entstof”
Van “enten” en “stof”.
Entstof vertegenwoordigt een doorslaggevende pijler binnen de geneeskundige wereld en volksgezondheid. Het is een levenskundige grondstof die het afweerstelsel prikkelt om weerstand tegen soortelijke besmettingziekten te ontwikkelen. Dit onvatbaarheidskundige wapen—vaak verkregen uit verzwakte of gedode ziekteverwekkers of onnatuurlijk geschapen bestanddelen—biedt bescherming tegen bestaanbare bedreigingen voor de gezondheid. Entstoffen hebben een indrukwekkende rol gespeeld in het terugdringen en voorkomen van ernstige (volks)ziekten en vormen zo een onmisbaar onderdeel der hedendaagse geneeskunde.
Het Franse woord vaccin vindt zijn oorsprong in het Latijnse vaccina, van vacca (koe).
“heir”
Een heir is een weerbare groep enkelingen die samenkomt en zich gezamenlijk verplaatst. Dit begrip draagt vaak een gevoelswaarde van warrigheid en grootschaligheid met zich mee. Heiren kunnen verschillen in grootte en doel, van wijkende dierengroepen tot menigten mensen die zich over een landschap voortbewegen. Het woord omvat doorgaans een gewisse mate van warnis en ongeordendheid, waar afzonderlijke zelfstandigheden zich tijdelijk verenigen om een gemeenschappelijk doel te bereiken.
“jongeling”
Van “jong” met achtervoegsel “-ling”.
Een jongeling verwijst naar de levenstrap tussen kindertijd en volwassenheid – doorgaans gekenmerkt door lichamelijke, gevoelsmatige en maatschappelijke gedaantewisselingen. In deze tijdspanne—die grofweg begint met de geslachtsrijpheid en eindigt met de volwassenheid—ondergaan kinderen belangrijke ontwikkelingen op het gebied van eigenheid, zelfbewustzijn en maatschappelijke wisselwerking. Tijdens de jeugdjaren groeien niet alleen het lijf en de kenvermogende vaardigheden, maar begint ook de zoektocht naar eigenheid en het ontwikkelen van eigen waarden. Het is een overgang vol uitdagingen en ontdekkingen, waarin jongeren hun weg vinden naar volwassenheid, vaak door leergierigheid, proefnemen en het vormgeven hunner toekomstige zelf gekenmerkt.
Het Franse woord adolescent is afkomstig van Latijn adolescens.
“kim”
De kim (letterlijk: ‘rand eens vats’) verzinnebeeldt het denkbeeldige grensvlak tussen de aarde en de lucht, waar de twee schijnbaar samenkomen; zij is het verste punt dat men kan zien. Het woord overstijgt echter deze betekenis en wordt vaak gebruikt als leenspreuk voor waarneembare grenzen, gezichtspunten en toekomstige mogelijkheden. De kim vertegenwoordigt het onbekende, en het streven naar nieuwe kimmen weerspiegelt de menselijke drang naar ontdekking en groei; of het nu verwijst naar de gezichtseinder des landschaps of zinnebeeldig aanblazingen voorstelt, de kim blijft een meeslepend verraam dat de menselijke verbeelding en zoektocht naar het onontdekte aanspreekt.
Het gangbare horizon vindt zijn herkomst in Grieks ὁρίζων (“horizōn”), wat weer is afgeleid van ὁρίζων κύκλος (“horizōn kúklos”, ‘begrenzende kring’).
Levensmoed
Ter afsluiting een gedicht van J. C. Bloem:
Levensmoed? Dit dagelijkse derven Met drogredenen aanvaardbaar maken – Eindloos dulden – en de ziel blijft haken Naast haar stromen en haar grondgebied. Levensmoed? ’t Is niet te durven sterven, Anders niet.
Taalschouwing is ene wedstrijdreeks onder het vaandel van het Zaakwoordenboek der Lage Landen waarin taalgebruik de grondslag vormt. De insteek is het oordelen van hedendaags taalgebruik met een meer speelsere dan ernstige insteek; enkel het lof des zaakwoordenboeks is te winnen.
Geachte lezenaar of lezenaarster,
woordenboekmaker Van Dale Uitgevers heeft onlangs zijn jaarlijkse verkiezing “Woord van het Jaar” in het leven geroepen. Een ieder kan hieraan meedoen en ene stem uitbrengen voor zijnen of haren woorde des jaars, maar…laten wij eens de gegadigden wat dichterbij halen eer wij die stem uitbrengen.
Geheel en al—Nederland en België bij elkaar opgeteld—zijn er 14 nieuwe woorden waarop kan worden gestemd, en welke dit schrijfsel zal doorlichten.
In tegenstelling tot de vorige Taalschouwing met een puntenstelsel met betrekking tot de woordkeus zal ik ditmaal een eigen oordeel vellen over ieder woord (met toelichting) en vervolgens een waarderingscijfer geven.
Ongeacht hoe hard het oordeel zal zijn is het uiteindelijk aan den enkelinge om zelf te bepalen of hier een woord tussen zit dat als een waardig woord des jaars zou kunnen worden beschouwd. Voor dezer schouwing neem ik soms de betekenis mee, maar het gaat meer om wat is gemunt, dan waarom het is gemunt.
Indien u graag wilt stemmen (en kans wilt maken op het winnen van een Dikke Van Dale), klik op onderstaande schakel:
Vrijwaringsbepaling: ik word niet geldelijk door Van Dale gesteund, wat—geloof mij—later duidelijk zal zijn.
Het Zaakwoordenboek der Lage Landen vertoont: Taalschouwing – Van Dale Woord van het Jaar 2023
Nederland
Eerst beginnen wij met de gegadigden der noordelijke gewesten; later de zuidelijken.
“bestuursschaamte”
Betekenis Van Dale: “(de) schaamte die iemand ervaart vanwege de schade die is ontstaan als gevolg van het falen van de bestuurlijke instantie waarvan hij deel uitmaakt of waarvoor hij verantwoordelijk is” (bron)
Oordeel: de toegevoegde waarde van dit woord vind ik maar betrekkelijk; als iemand schaamte ervaart dekt dit de lading ongeacht de zetel die hij of zij in beslag neemt. Evenwel, het is ene samenstelling van twee inheemse woorden. Ik geef het een voldoende.
Waarderingscijfer: 6/10
“graaiflatie”
Betekenis Van Dale: “(de) inflatie die wordt aangewakkerd door ondernemingen die de kostenstijging van grondstoffen, productiemiddelen en arbeid volledig of bovenmatig doorberekenen aan de consument om hun winst op peil te houden of te verhogen” (bron)
Oordeel: dit woord voelt voor mij als ene sluwe poging om overheden uit de wind te houden wat verantwoordelijkheid betreft. “Inflatie”—in goed Nederlands gezegd, geldontwaarding—is ontwaarding van geld door een vergrotend aanbod van beschikbaar geld dat in omloop is. Vergelijk het met een luchtbal die met gas volloopt, daar is het Engelse “inflation” (en ons leenwoord inflatie) ook van afgeleid. Prijsstijging is niet hetzelfde als geldontwaarding. Het woord krijgt echter wel één aanvullende punt omdat het eerste lid der samenstelling van een Nederlands werkwoord afkomstig is.
Waarderingscijfer: 2/10
“hittefit”
Betekenis Van Dale:“(bijvoeglijk naamwoord) voorbereid op een hittegolf of periode van relatief hoge buitentemperaturen en fysiek in staat om die te doorstaan” (bron)
Oordeel: het Engels bijvoeglijk naamwoord “fit” in deze samenhang betekent iets als (lichamelijk) gezond, krachtig, in vorm. Hittekrachtig had bijvoorbeeld gewoon gekund (of verzin iets leuks, en vooral Nederlands). Het onnodige Engels begint even gewis te worden als de dood en belastingen.
Waarderingscijfer: 4/10
“nepobaby”
Betekenis Van Dale:“(de; m/v/x) iemand van wie wordt beweerd dat hij zijn baan, m.n. in de amusementswereld of de creatieve sector, heeft te danken aan zijn beroemde ouder(s) die ook in de sector werkte(n)” (bron)
Oordeel: samenstelling eens ingekorten Engels woord (nepotism > nepo) en nog een Engels woord dat in wezen in hun taal een verkleinwoord is eens reeds kleinen woords (babe > baby). Waar te beginnen hiermee?
Waarderingscijfer: 1/10
“sportfluencer”
Betekenis Van Dale: “(de; m/v/x) bekende (ex-)sporter die via de sociale media reclame maakt voor sport- en andere artikelen” (bron)
Oordeel: prullenbak.
Waarderingscijfer: 1/10
“TikTokjustitie”
Betekenis Van Dale: “(de, g.mv.) eigenrichting door een vermeende dader van een misdrijf of overtreding via TikTok (of een ander sociaal medium) aan de digitale schandpaal te nagelen” (bron)
Oordeel: samenstelling met een eigennaam zonder koppelteken? Volgens mij was iemand hier iets vergeten. Verder bevat de Van Dale-betekenis de ware Nederlandse tegenhanger; wat is er mis met “TikTok-eigenrichting”?
Waarderingscijfer: 3/10
“treitertaks”
Betekenis Van Dale: “(de) fiscale maatregel die door personen aan wie hij wordt opgelegd als onrechtvaardig wordt ervaren” (bron)
Oordeel: samenstelling met een onnodig vernederlandst leenwoord (“taks”) en ene betekenis die breed is in te vullen; gezien deze op gevoel is gegrond. Wederom, de toegevoegde waarde zie ik niet.
Waarderingscijfer: 5/10
“vreugdebier”
Betekenis Van Dale:“(het) bier (in bekers) dat (voetbal)supporters vanaf de tribune op het veld gooien omdat ze blij zijn met een doelpunt” (bron)
Oordeel: duidelijke betekenis; samenstelling van twee Nederlandse woorden; voldoende. Dit is nieuwvorming zoals het hoort, maar toch één punt afgetrokken omdat de betekenis onnodig op (voetbal)ondersteuners is gericht. Bier kan altijd—door iedereen en overal—in vreugd worden geworpen. Ik heb de indruk dat dit door iemand is gemunt die waarschijnlijk wat voetbalergernis moest verwerken.
Waarderingscijfer: 9/10
“wokewashing”
Betekenis Van Dale: “(de) het inzetten van personen die waarden als inclusiviteit en diversiteit uitdragen om daarmee een misstand te verhullen” (bron)
Oordeel: betekenis sla ik even over. Twee Engelse woorden aan elkaar plakken maakt de samenstelling niet op toverkunstige wijze Nederlands. Als dit als een “Nederlands” woord des jaars zou mogen tellen…
Waarderingscijfer: 1/10
“x’en”
Betekenis Van Dale: “(overgankelijk werkwoord) gebruikmaken van het platform X” (bron)
Oordeel: Elon Musk had de opmerkelijke stap gemaakt om het toch wel vermaarde handelsmerk Twitter te hernoemen naar één letter: X, maar ik zie niet waarom wij hier een bedrijvend werkwoord van moeten maken. Doch, ik moest wel gniffelen om voor te stellen dat iemand die betekenis leest zonder kennis over de vereiste samenhang.
Waarderingscijfer: 1/10
België
Wat heeft ons broedervolk voorgedragen?
“bullebakbaas”
Betekenis Van Dale: “(de; m/v/x) leidinggevende die ondergeschikten afblaft, kleineert en manipuleert en daardoor een onveilige werkomgeving creëert”
Oordeel: vrijwel heldere betekenis; Nederlandse samenstelling; goedgekeurd. Weliswaar een punt afgetrokken vanwege “onveilige werkomgeving”, want tenzij deze baas met een elleboog in de buik zijn ondergeschikten in de ochtend groet zal dit wel meevallen. Dit klinkt meer als ene “nare werkomstreek”. Wetenswaardigheid: omgeving is Duitsvorming.
Waarderingscijfer: 8/10
“donutfusie”
Betekenis Van Dale: “(de) vrijwillige fusie van de gemeenten rond een centrumstad, om een gedwongen fusie met die centrumstad te voorkomen”
Oordeel: Amerikaanse spelling eens Engelsen woords (donut = doughnut) en “fusie” is ook uitheems. Alhoewel ik geen voorstander ben van klakkeloos woorden overnemen is als overtreffende trap ook nog de verarmende spelling overnemen zachtjes gezegd de [weggehaald] op de taart.
Waarderingscijfer: 1/10
“graaiflatie”
Reeds behandeld; zie boven.
“hittefit”
Reeds behandeld; zie boven.
“nepobaby”
Reeds behandeld; zie boven.
“pyjamatoerist”
Betekenis Van Dale: “(de; m/v/x) toerist die enige tijd ergens verblijft”
Oordeel: leuk bedacht, maar waarom nou weer twee uitheemse woorden? Jammer. Pyjama in goed Nederlands is “nachtgoed” en voor toerist hebben wij ook een (weliswaar verouderd) goed Nederlands woord: “reizer”.
Waarderingscijfer: 3/10
“schermapneu”
Betekenis Van Dale:“(de) tijdelijke ademstilstand terwijl je taken voor een beeldscherm uitvoert”
Oordeel: een dag niet gelachen is een dag niet geleefd.
Waarderingscijfer: 4/10
“TikTokjustitie”
Reeds behandeld; zie boven.
“vreugdebier”
Reeds behandeld; zie boven.
“x’en”
Reeds behandeld; zie boven.
Mijn Stem
Het woord dat mijn stem heeft ontvangen en tevens de winnaar van Taalschouwing – Van Dale Woord van het Jaar 2023:
Dit woord is inmiddels zelfs onderdeel van het ZLL geworden, alhoewel ik de betekenis heb verruimd:
alhoewel het Zaakwoordenboek der Lage Landen geen belang in staatkunde heeft, is de proefneming in dezen brieve wel degelijk waarom het ZLL bestaat. Het uitlichten van hedendaags taalgebruik en hopelijk zo een gesprek op gang te brengen over de beziging daarvan is wel degelijk iets dat het zaakwoordenboek beoogt.
Neme het dus met een korrel zout. Taalschouwing heeft eerder een speelsere insteek dan een ernstige. Beschouwe het dan ook als zodanig.
Het Zaakwoordenboek der Lage Landen vertoont: “Taalschouwing – Tweede Kamer-verkiezingen 2023”
De Nederlandse staatkunde is ene weerspiegeling onzer maatschappij. Niet enkel in welke zin onze stem in de volksvertegenwoordiging hoorbaar kan of zal zijn, maar ook in hoe onze taal vanaf de bovenlaag wordt gebezigd. Staatkundigen zijn immers mensen van invloed, dus—gesproken als iemand die gelooft dat beschaafdheid van bovenaf komt in plaats van onderop—in hoeverre beheersen en/of koesteren zij onze taal als wij de standpunten der vijf hoogsten gepeilden naast elkaar leggen voor de Tweede Kamer-verkiezingen 2023?
Oorspronkelijk was het de bedoeling om alle 26 partijen te schouwen, maar dit was helaas niet gelukt vanwege tijdgebrek. Mocht deze proefneming nogmaals in de toekomst worden uitgevoerd, zal er—gewis met de ervaring van nu—betere voorbereiding worden getroffen om de strijd wat groter en spannender te maken.
De vijf grootste partijen waren op de Maurice de Hond-peiling van 18/11/2023 gegrond (VVD, PVV, NSC, GL-PVDA, D66):
Zetelverdeling als nu Tweede Kamer-verkiezingen zouden worden gehouden.
Nou is het zo dat volledige partijvaandels lezen tijdrovend is en voor nu te kortdag om nog van toepassing te zijn voordat het de verkiezingsdag is. Om deze reden gebruik ik van ieder vaandel de kort(st)e uitvoering die ik kon vinden. In veel gevallen zullen die de standpunten zijn. Deze samenvattingen zijn gemiddeld rond de 1.000 woorden en redelijk snel te schouwen. Ik verwacht dat deze ook het meest zullen worden gelezen, dus is het ook een eerlijk schouwmiddel. De gekozen bronnen zijn aangegeven.
De waarderingscijfer-bepaling zal middels een strafpuntenstelsel worden bewerkstelligt. Het geheel der strafpunten zal in verhouding met het aantal woorden tot een uitkomst in honderdsten leiden (“X/100%”). Deze verhouding is zo bedacht dat inzonderheid partijen met langere overzichten niet worden benadeeld (gezien een hoger aantal woorden ook meer strafpunten betekent; lager is beter).
De Regels
Het puntenstelsel is als volgt opgebouwd:
2 strafpunten
Onvormelijk/onbeleefd taalgebruik. Voorbeeld: je, jij of jou(w) in plaats van u(w). Toelichting: een mijner grootste ergernissen onzes tijds is de onvormelijke toon die door onze staatkunde woekert. Hier wordt dan ook het hardst voor gestraft, ongeacht of dit “goed” Nederlands is, of niet.
Samenstellingen bestaande uit een inheems woord en een uitheems woord. Voorbeelden: migratiestelsel; spoeddebat; innovatiekracht; bestaanszekerheid; afkoelperiode.
Vernederlandst woord (in de meer onnodige zin). Voorbeeld: realiseren; investeren; zeker; repareren; stimuleren.
0,5 strafpunt
Spreektaal. Voorbeelden: inkortingen; we (in plaats van wij); ze (in plaats van zij, hen, hun).
Slordige stijl. Voorbeelden: Hulpwerkwoord achter voltooid deelwoord (Duitsvorming); een zin beginnen met bijvoorbeeld “en” of “maar”; onjuist tussenruimte-gebruik (bijvoorbeeld “woning tekort” in plaats van “woningtekort”).
Het volgende wordt bewust ontacht:
Inhoud Dit spreekt voor zich, want het gaat hier nadrukkelijk niet om wat deze partijen in gedachten hebben, het gaat enkel om hun verwoording daarvan.
Naamvallen De naamvallen—hoewel ik hun bekoring waardeer—zijn helaas inmiddels een zinkend schip in de Lage Landen, dus om hiervoor te straffen zou onredelijk zijn.
Toon Het is niet ongewoon dat staatkundige uitspraken een wat belerende of kinderlijke toon kunnen behelzen, maar enkel de onvormelijke—zoals eerder benoemd—krijgt strafpunten.
Herhaling Alhoewel saai niet strafwaardig.
Sommige leenwoorden Niet ieder woord met een uitheemse oorsprong wordt gelijk voor deze proefneming als verkeerd beschouwd (ongeacht hun mogelijke schrilheid). Dit is bewust om te voorkomen dat de wedstrijd te flauw wordt. Een kleine greep van wat het ZLL “omarmde” woorden noemt: plaats (Frans), schrijven (Latijn), vorm (Latijn), grens (Duits), kans (Picardisch), partij (Frans).
De Gegadigden
De volgende vijf partijen die deelnemen aan TK2023 zullen onvrijwillig hier met elkander strijden voor die verdichte eerste plek.
Bron: pvv.nl/…/PVV-Verkiezingsprogramma-2023.pdf (Geen beknopte standpunten kunnen vinden; ik heb ervoor gekozen om voor ieder onderwerp enkel de toepasselijke opsommingen samen te voegen .)
Bron: groenlinkspvda.nl/standpunten/(Standpunten staan over hele verkiezingsvaandel verspreid; ik heb ervoor gekozen om zelf een samenstelling van iedere inleiding en stappenlijst voor ieder onderwerp te maken.)
De lijst met 21 partijen die wel deelnemen aan de Tweede Kamer-verkiezingen 2023, maar helaas geen onderdeel konden uitmaken van deze Taalschouwing:
Christen Democratisch Appèl (CDA)
Socialistische Partij (SP)
Forum voor Democratie (FVD)
Partij voor de Dieren (PVDD)
ChristenUnie (CU)
Volt Nederland (VOLT)
Conservatieve Liberalen (JA21)
Staatkundig Gereformeerde Partij (SGP)
Politieke beweging DENK (DENK)
50PLUS (50PLUS)
BoerBurgerBeweging (BBB)
BIJ1 (BIJ1)
Piratenpartij – De Groenen (PDG)
Belang van Nederland (BVNL)
Splinter (SPL)
Libertaire Partij (LP)
LEF (LEF)
Samen voor Nederland (SVN)
Nederland met een PLAN (NPLAN)
PartijvdSport (PVDS)
Politieke Partij voor Basisinkomen (PVB)
De Uitslag
Alhoewel de tellingen met zorg zijn verricht om zo eerlijk en standvastig mogelijk te zijn, houd rekening met een ~1% speling. Dit kan zowel in het nadeel als voordeel zijn van iedere partij.
Op de eerste plek met 89%:
Op de tweede plek met 86,9%:
Op de derde plek met 86,1%:
Nummer vier en vijf is de PVV en de D66 met 85,5% en 84,1%, onderscheidenlijk:
Afsluiting
Uiteindelijk hebben vijf partijen meegedaan, maar ik heb wel de samenvattingen gelezen van alle zesentwintig. Het bijzondere, terugkijkend, is hoe verschillend de aanpak was van partij tot partij. De toelichting was in meeste gevallen zoveel groter dan verwacht dat ik voorheen een beetje spottend was over het mogelijke leesgehalte van belanghebbenden, maar nu geheel in tweestrijd verkeer over hoeveel burgers werkelijk de moeite nemen om zo de diepte in te gaan. Eerlijk is eerlijk: het siert de partijen wel dat zij zoveel moeite hebben genomen; de meesten hebben een aanzienlijke hoeveelheid tijd besteed (of laten besteden) aan het uitgebreid verhelderen hunner standpunten, maar het belang der beknopte samenvatting zou niet uit oog moeten worden verloren.
Tot slot, als ik dan iets zou mogen meegeven aan een partij: zorge dat de standpunten te allen tijde beschikbaar zijn met de mogelijkheid tot verdieping (voor wie dat behoeft), houde het tussen de 1.000 en 3.000 woorden, make het makkelijk raadpleegbaar op het web (géén PDF) en verspreide het niet onnodig over meerdere bladzijden.
Dit is geen stemaanbeveling, maar als het gaat om “vertoningstijl” is de wijze waarop de VVD haar standpunten vertoont naar mijn mening de beste wijze. Alles op één bladzijde, niet te kort, niet te lang, met de mogelijkheid om door te klikken voor verdieping.
Dit was het voor deze verkiezingen. Tot de volgende schouwing.
De Nieuwsbrief der Lage Landen is de terugkerende nieuwsuitgave van het Zaakwoordenboek der Lage Landen – waarin zowel bijzonder, zeldzaam en/of schoon Nederlands wordt uitgelicht als de laatste ontwikkelingen betreffende het zaakwoordenboek. Uitsluitend beschikbaar op Righartswoord. Tekene in om op de hoogte te blijven.
Geachte lezenaar of lezenaarster,
in des nieuwsbriefs dertiende uitgave is het wederom tijd om wat voortgangszaken te benoemen. Na peinzing van geruime tijd viel laatstelijk het nodige kwartje: het ZLL moest gaver en slanker.
Doch, het is enen langen tijd geleden sinds de vorige nieuwsbrief in dezen aard, dus voordat de herraming wordt toegelicht, eerst even de nieuwe toevoegingen betreffende wat er de afgelopen maanden is bijgekomen.
Overzichtverheldering
Dit is nog deels een werk in uitvoering voor sommige overzichten, maar ver genoeg gevorderd om te benoemen.
Het ZLL is zo opgebouwd dat er – vergelijkbaar met bijvoorbeeld het Duitse Wikiwörterbuch – overzichten te elker bladzijde eens woords zijn die naast spelling in sommige gevallen ook de betrekkelijke naamvallen vertonen. Leuk voor der ingewijde, maar wat nou als de derde naamval iemand niets zegt? Dat men wel weet wat een datief is, maar deze niet meteen als de derde naamval herkent? Om deze reden bevatten alle overzichten nu koppelingen naar ene toelichtingsbladzijde.
Wat is enen naamval? Klik op naamval ommeer te weten:
ZLL-knipsel van “lijfmoeder”.ZLL-knipsel van “naamval”.
Zinnebeelden voor Woordgeslachten
Het in het algemeen toepassen van naamvallen is enkel haalbaar en met enige juistheid te bezigen indien de woordgeslachten bekend zijn. Ene zending des zaakwoordenboeks is bedoeld om deze bewustwording aan te sporen (en te behouden).
Het zaakwoordenboek heeft voor allen woordgeslachten zinnebeelden vertoond om de herkenning hiervan te vergemakkelijken, zoals in het knipsel hierboven is te lezen (naast Enkelvoud). Deze zijn niet groot uitgelicht, maar zichtbaar in de ‘Enkelvoud’-kolom. Het meervoudige woord krijgt het geslacht des enkelvoudigen vorms mee, maar gezien de meervoudige vormen allemaal dezelfde verbuigingen hebben ongeacht woordgeslacht is hier geen gericht zinnebeeld aangeduid:
ZLL-knipsel van mannelijk zelfstandig naamwoord “landvoogd”.ZLL-knipsel van vrouwelijk zelfstandig naamwoord “landvoogdes”.
Zoals in de levensleer vanzelfsprekend is wordt voor mannelijken woorden het zinnebeeld van Mars gebruikt (herkenbaar aan zijnen schilde en speer) en voor vrouwelijken woorden die van Venus (herkenbaar aan haren handspiegele). Voor gemeenslachtigen woorden worden beide zinnebeelden naast elkaar gebruikt:
ZLL-knipsel van “schelm”.
Zoals alle moedertaalsprekers en -spreeksters weten is er ook nog een derde woordgeslacht, of eigenlijk, een derde vorm zonder geslacht: onzijdig. Deze heeft nochtans geen herkenningsteken in de levensleer, want waarom zou er een geslachtsteken zijn voor hetgeen dat geslachtloos is? Redematig, maar ik bezie dat anders. Ik pak al mijn aanwerken op standvastige wijze aan en om het bij twee zinnebeelden te laten vind ik ontoereikend, wellicht zelfs storend – een zinnebeeld voor den onzijdigen woordgeslachte was dus onontbeerlijk. Mijn oplossing: Zon “lenen” uit het Romeins gemaarte (om een beetje in lijn te blijven met Mars en Venus):
ZLL-knipsel van “weerlicht”.
Een herkenbaar zinnebeeld, zelfs op een klein beeldscherm, en aldus bij mijnen gevoel passend; waarom zou de zon een geslacht hebben? Nou is het wel zo dat het woord zon in onze taal wel degelijk een geslacht heeft (namelijk, vrouwelijk*), maar ik gun mijzelf deze vindingrijke ruimte. Taal is in beweging™.
* de woordenlijst van de Taalunie heeft zon als gemeenslachtig neergeschreven, maar ik houd in vrijwel elk geval het Woordenboek der Nederlandsche Taal aan.
Deze drie samen zullen de grondslag voor allen zelfstandigen naamwoorden vormen.
Uiteindelijk is het ook de bedoeling dat alle woordenlijsten deze zullen vertonen, zoals het knipsel hieronder weergeeft:
ZLL-knipsel van woordenlijst Een Schoner Woord, bladzijde M.
De Afstammelingen
Hoe benoemen wij hen die er voor ons waren?
De geslachtkunde (Frans: genealogie) is iets waar ik onbedoeld tegenaan liep met woorden als aartsvader voor den Latijnsen patriarch. Dit leidde mij naar talrijke nieuwe begrippen en ene beknopte woordenlijst.
De meesten zullen bekend zijn met overgrootouder en betovergrootouder, maar wat komt daarna? Of wellicht beter gezegd, daarvoor?
De volledige lijst met alle mogelijkheden is ont-zet-tend uitgebreid (honderden namen), maar vergeleken bij wat den Nederlandse Genealogische Vereniging en Histories uit Vlaanderen vertoont is het overzicht op het ZLL voor nu bescheiden; of zo beknopt als ik het kon scheppen:
ZLL-knipsel der woordenlijst “De Afstammelingen”
Alhoewel ik met het ZLL de nieuwvorming waar mogelijk beperk – liever een vergeten woord terugbrengen dan een nieuwe munten – is er hier wel sprake van. De eerste trap in mijn overzicht heeft namelijk een eigen bedachte tegenhanger voor wat in de geslachtkunde de kwartierdrager wordt genoemd: wapendrager en wapendraagster.
Nou ben ik ietwat onverschillig over kwartier (Frans: quartier) en het ZLL vermijdt deze niet bewust. Vermoedelijk omdat er ook woorden als vertier en menigertier reeds bestaan klinkt kwartier voor mij niet zo afstekend. Dat gezegd hebbende heeft het ZLL voor sommigen kwart(ier)-vormen wel een tegenhanger beschreven (zoals het reeds bestaande verreljaar voor kwartaal).
“Kwartier” in kwartierdrager verwijst naar een der vier wapenvelden op een wapenschild (een voor ieder grootouder), en zodoende heb ik ene verkorte uitvoering hiervan gemunt.
De Behuwden
Nog een beknopt overzichtje. Een die enige tijd geleden door een werkgenoot in mijn schoot werd geworpen.
De “schoon-“-woorden als het gaat om verwanten in behuwde zin zijn streng gezien Fransvorming, gezien deze letterlijke vertalingen hunner oorspronkelijke Franse uitvoeringen zijn; zoals bijvoorbeeld belle-mère voor schoonmoeder.
Nou zijn er, weliswaar inmiddels verouderde, meer Nederlandse tegenhangers voor al deze letterlijke vertalingen, met behuwd- in plaats van schoon-:
ZLL-knipsel van woordenlijst “De Behuwden”.
Drieduizend Bladzijden ende Herraming
Drieduizend aangemaakte bladzijden was oorspronkelijk niet een ZLL-mijlpaal die in deze nieuwsbrief zou worden benoemd, maar gezien de vertraging is hij toch behaald.
Het is vreemd om voor te stellen dat nog geen twee jaar geleden er niet één bladzijde was, en dat het nu inmiddels de drieduizend voorbij is. Evenwel met een kleine korrel zout, veel van deze bladzijden zijn doorverwijzingen, maar het is uiteindelijk allemaal werk en deze verwijzingen zijn het grote hulpmiddel voor een ieder die niet met deze tak van Nederlands bekend is. Op naar de 5.000.
Tot slot nu dan hetgeen waar deze nieuwsbrief zijn naam aan heeft te danken.
znw. v. Van Ramen met her- en -ing. Het nogmaals op een doel mikken.
Het ZLL als aanwerk was, tot voor kort, te breed geworden. Gewis met de inachtneming dat dit voor nu nog steeds ene eenmansonderneming betreft. Terugkijkend was dit geen vreemd verschijnsel. Ik had heel bewust het begrip zaakwoordenboek gekozen omdat het werk groter moet zijn dan enkel een woordenboek; het moet niet alleen waar mogelijk vermaken, het moet ook ene opslagplaats zijn wat veel Nederlandse kennis behelst – doch niet zo uitgebreid als Wikipedia.
Het hart zal altijd wel het woordenboekgedeelte blijven, maar ook dit was onder de verbreding aan het lijden. Een Schoner Woord heeft nog steeds enkel raadpleegbare bladzijden voor enen geringen dele aller woorden; de woordenzuil loopt achter en de lijstenzuil verdient ook wat liefde.
Een der ingrijpende beslissingen was om de mensenzuil te verwijderen. Er komen waarschijnlijk wel levensbeschrijvingen van mensen te zijner tijd, maar dit zal een andere vorm krijgen; met ene gerichtheid van vermaarden in de Lage Landen (inzonderheid Nederland en Vlaanderen). De Nieuwsbrief der Lage Landen was om deze reden ook iets veranderd; alhoewel deze nog steeds niet standvastig is wat uitgaven betreft, is hij wel minder tijdrovend om op te zetten gezien het een stuk gerichter is geworden.
Aanvullende zuilen zullen vanaf heden dan ook verder worden uitgedacht eer deze worden toegevoegd, of met minstens meer inhoud zodat dit hun bestaan tevens rechtvaardigt. Voorlopig zal ik mijn pijlen richten op het vollediger maken van Een Schoner Woord.
“Bevrijding”
Ter afsluiting een gedicht van Albert Besnard:
De sympathieën die ’t heelal bewogen Verwezenlijkt de mensch een broozen duur. Uit vliedende materie werd getogen De harde zin van een architectuur
En de gedachte stolt tot stijl en bogen Van stuggen steen en ijzeren structuur. Want ’t licht verblindde ons zonder mededoogen Dus giste niemand ’t ijle van zijn uur.
Zoo grijpen we in ’t heelal met zwakke handen; Zoo minnen we als de werelden vergaan; En zijn gevangen in den doem der wanden.
Ik wensch slechts den beschroomden teedren waan Van eenen droom van laat beschenen landen Daar dichters en gelieven eenzaam gaan.
De Nieuwsbrief der Lage Landen is de terugkerende nieuwsuitgave van het Zaakwoordenboek der Lage Landen – waarin zowel bijzonder, zeldzaam en/of schoon Nederlands wordt uitgelicht als de laatste ontwikkelingen betreffende het zaakwoordenboek. Uitsluitend beschikbaar op Righartswoord. Tekene in om op de hoogte te blijven.
Geachte lezenaar of lezenaarster,
tot mijn grote genoegen ben ik door de schitterende bron der Nederlandse taalbezieling Taaldacht bevraagd betreffende het Zaakwoordenboek der Lage Landen; over onder andere de oorsprong des zaakwoordenboeks, een stukje eigen geschiedenis en een welwillend blik op de toekomst in deze snelverbasterende en woordenschatdalende tijden.
Leze het volledige vraaggesprek middels de volgende koppeling:
De Nieuwsbrief der Lage Landen is de terugkerende nieuwsuitgave van het Zaakwoordenboek der Lage Landen – waarin zowel bijzonder, zeldzaam en/of schoon Nederlands wordt uitgelicht als de laatste ontwikkelingen betreffende het zaakwoordenboek. Uitsluitend beschikbaar op Righartswoord. Tekene in om op de hoogte te blijven.
Geachte lezenaar of lezenaarster,
welkom bij de elfde uitgave van de Nieuwsbrief der Lage Landen.
Vanaf heden zal Uitgelicht – voorheen ene zelfstandige reeks – een onderdeel van de Nieuwsbrief der Lage Landen zijn. De nieuwsbrief zal afwisselen tussen het uitlichten van gerichte woorden in de ene uitgave en het delen van nieuws betreffende de ZLL-voortgang in de andere. In een later nummer zal ik hier meer over vertellen.
Nu eerst het stuk, met tegenhangers voor het Franse tribunaal, het Latijnse paard en het Franse duel. Ook nieuw vanaf deze uitgave zijn de bijgevoegde uitdrukkingen voor ieder uitgelicht woord wanneer deze van toepassing zijn.
Uitgelicht: “Vierschaar”
Het Britse stamhoofd Caractacus bij de vierschaar van keizer Claudius te Rome, 50 na Christus (afbeeldingsbron).
Een vierschaar♀ (Frans: tribunal) is een gerechtelijk genootschap dat is belast met het vervolgen en berechten van mensen die van ernstige misdaden worden beschuldigd. Dit rechtsstelsel wordt vaak gebruikt om verantwoordelijkheid te nemen voor grove schendingen waarbij enkelingen voor hun daden ter verantwoording worden geroepen. Een vierschaar is in beginsel onafhankelijk en onzijdelijk, en streeft naar gerechtigheid en waarheidsvinding.
De rechtszaken binnen een vierschaar worden zorgvuldig geleid door rechters en aanklagers, en de beklaagden hebben het recht om zich te verdedigen en getuigen te ondervragen. Hedendaags zijn vierscharen veelal opgericht door bovenlandse instellingen, zoals de Verenigde Naties, om misdaden te onderzoeken en te bestraffen.
Uitdrukkingen met vierschaar:
Staander vierschaar (tijdens de terechtzitting).
De vierschaar bekleden (rechtspreken).
Voor de vierschaar komen (te voorschijn komen, op de proppen komen).
Het ros☉, een edel dier behorend tot de maagschap Equidae en het geslacht Equus, heeft een groot, gespierd lijf, lange benen met hoeven en een gevederde staart. Het diende lang als belangrijk vervoersmiddel en werkhulp voor den mense. Rossen zijn ook trouwe metgezellen en spelen een rol in sport en heelwijze behandelingen. Als gewaseter voeden zij zich met gras en gewassen, en zij leven maatschappelijk in kudden met ene rangschikking. Zij hebben tevens een sterke aandriftige gevoeligheid voor mensen en zodoende een diepgaande invloed op de menselijke samenleving en beschaving gehad.
Naast ros kent het Nederlands ook paard (tegenwoordig het meer gangbare woord, afgeleid van Latijn paraveredus) en ors (of soms dichterlijk geschreven als “hors”), verwant aan – alhoewel niet afgeleid van – Engels horse en Oudfries hoars.
Een tweestrijd♂ (Frans: duel) is ene botsing tussen twee enkelingen of groepen, waarbij men poogt een geschil op te lossen of eer te verdedigen. Dit geschiedkundig gebruikte plechtige gevecht kent verschillende vormen, zoals zwaardgevechten, schietgevechten, of zelfs mondelinge krachtmetingen. Tweestrijden waren vroeger een wijze om botsingen volgens strikte regels en richtsnoeren op te lossen, vaak binnen de maatschappelijke keur.
In de huidige samenhang heeft het begrip “tweestrijd” zich naar zinnebeeldige bevoorhoofdingen ontwenteld, zoals bijvoorbeeld sportwedstrijden, waarin wedijver en mededinging in het middelpunt staan. Deze hedendaagse vertolking behoudt bestanddelen der oude tweestrijdgewoonten, zij het zonder lichamelijke hacht.
In een breder doorzicht kan “tweestrijd” ook verwijzen naar elke rechtstreekse bevoorhoofding of mededingende omstandigheid, waarbij twee partijen hun vaardigheden of bewijsvoeringen met elkaar meten, zij het in sport, betwisting of andere samenhangen. Het begrip blijft daarmee een boeiend verschijnsel in de menselijke wisselwerking en blijft ontwentelen in betekenis en vorm.
Uitdrukkingen met tweestrijd:
In tweestrijd verkeren (in twijfel staan).
Zich in tweestrijd bevinden (in tegenspraak zijn).
welkom bij de uitgelichten van het Zaakwoordenboek der Lage Landen, week drieëntwintig.
Veelweter
Woord des Weeks
Een veelweter♂ (of veelweetster♀) is enen persoon met uitgebreide kennis van verscheidene onderwerpen en het vermogen om ingewikkelde kennis te gebruiken om bezwaren te verhelpen. Het oorspronkelijke begrip werd voor het eerst gebruikt in 1603 door de Hamburgse wijsgeer Johann von Wowern (“polymathia”, veelwetendheid) en omvat (hoog)geleerdheid, letterkunde, taalwetenschap en leergierigheid. Veelweters waren vooraanstaande denkers tijdens de Wedergeboorte en Verlichting, zoals Leonardo da Vinci, Gottfried Wilhelm Leibniz en Benjamin Franklin. Zij muntten uit in wetenschap, vaardkunde, wiskunde en kunst. Het verraam des veelweters weerspiegelt het Wedergeboorte-menszin dat geloofde in de onbeperkte ontwikkelingsmogelijkheden van mensen. Het droombeeld van den “Wedergeboorteman” benadrukte het streven naar brede vaardigheden op verstandelijk, kunstzinnig, maatschappelijk, lichamelijk en geestelijk gebied. Het omvat dat mensen alle kennis zouden moeten omarmen en hun bekwaamheden volledig zouden moeten ontwikkelen.
De klepel ener klok is een klein, meestal metaalachtig voorwerp dat aan ene scharnierenden arme is bevestigd binnenin de klok. Het wordt gebruikt om geluid voort te brengen wanneer het tegen de binnenwand der klok slaat. De klepel verwekt trillingen die zich als geluidsgolven door de lucht verspreiden. De toonhoogte en sterkte des geluids worden beïnvloed door de kracht waarmee de klepel tegen de klok wordt geslagen, evenals de vorm en bouwstof van beide bestanddelen. Zonder de klepel zou de klok stil blijven, omdat er geen trillingen worden verwekt om geluid voort te brengen. Klokken (en bellen) worden gebruikt voor verschillenden doeleinden in verschillende beschavingen, waarbij de klepel een onontbeerlijke rol speelt bij het scheppen huns kenmerkenden geluids.
Van Κωνσταντῖνος Δραγάσης Παλαιολόγος (Keizer Constantijn XI, tijdens de val van Constantinopel in 1453):
“Overweeg dan, mijn broeders en strijdgenoten, hoe de herdenking onzes doods, onzer herinnering, vermaardheid en vrijheid eeuwig kan worden gemaakt.”
Gewoonlijk zou ik de oorspronkelijke aanhaling ook delen, maar deze heb ik niet zo snel kunnen achterhalen. De bron is enen brief die was geschreven door Bisschop Leonardo Giustiniani van Chios, kort na de val. De Nederlandse uitvoering hier vertoond is gegrond op een Engelse vertaling.
Hoogachtend, C. J. Righart
Beeld Hoofding, achtergrond: Dietmar Rabich / Wikimedia Commons / “Brügge (B), Sint-Janshospitaal — 2018 — 8592” / CC BY-SA 4.0. Hoofding, beeldmerk: Zaakwoordenboek der Lage Landen. Hoofding, vormgeving: C. J. Righart.
welkom bij de uitgelichten van het Zaakwoordenboek der Lage Landen, week tweeëntwintig.
Verspieding
Woord des Weeks
Verspieding (Frans, espionnage), het verkrijgen van geheime inlichtingen, is ene heimelijke beoefening die zowel wettig als onwettig kan zijn. Zij wordt vaak in verband gebracht met staatsverspieding voor krijgslijke doeleinden, terwijl bedrijfsverspieding zich richt op bedrijven. Verspieders dringen genootschappen binnen om inlichtingen te verzamelen over vijandelijke krachten, andersdenkenden te herkennen en vaardkunde te stelen. Tegenverspieding is gericht op het dwarsbomen van vijandelijke verspieding. Geschiedenis toont aan dat verspieding een onontbeerlijke rol heeft gespeeld. De Chinese veldheer Sun Tzu (544–496 voor Christus) benadrukte het belang van het begrijpen van jouzelf en de vijand voor krijgslijke inlichtingen. De Indiase veelweter Chanakya beschreef in de vierde eeuw voor Christus uitvoerig het verzamelen van inlichtingen. Oude beschavingen zoals Egypte, de Hebreeën, Griekenland, Rome, Mongolië en Japan maakten ook gebruik van verspieders. In de twaalfde eeuw zette Koning David IV van Georgië een doeltreffende inlichtingendienst op. Zelfs de Azteken hadden handelaren en dienders als verspieders. Deze geschiedkundige voorbeelden tonen aan dat verspieding een tijdloos verschijnsel is dat zowel vroeger als nu een belangrijke rol speelt.
Sneeuwjacht ontstaat wanneer de wind lichte sneeuw verplaatst en het tegen een voorwerp neerlegt. Aan der windzijde vormt de sneeuw een bult, terwijl gebieden aan der luwzijde vlakker zijn. Een sneeuwjacht is enen hevigen sneeuwval met harde wind van windkracht vijf of hoger. Bij windkracht zes en minder dan 200 meter zicht wordt een weerwaarschuwing afgegeven. Bij windkracht acht of hoger spreekt men van een sneeuwstorm. Stuifsneeuw kan bij warmtegraden onder nul in kieren en gaten terechtkomen, hetgeen voor overlast zorgt. Het verkeer en openbaar vervoer worden verstoord en wegen raken door sneeuwhopen versperd. Een sneeuwjacht is onaangenaam, gewis bij lage warmtegraden, en beperkt het zicht afhankelijk van de sneeuwhevigheid.
Van Aurelius Augustinus Hipponensis (uit Sermones):
“Het is menselijk om te dwalen, maar het is duivels om in dwaling te volharden.”
“Humanum fuit errare, diabolicum est per animositatem in errore manere.”
Hoogachtend, C. J. Righart
Beeld Hoofding, achtergrond: Шпиц, CC BY-SA 4.0, middels Wikimedia Commons. Hoofding, beeldmerk: Zaakwoordenboek der Lage Landen. Hoofding, vormgeving: C. J. Righart.
.jpg){kind=link}
,_Sint-Janshospitaal_--_2018_--_8592.jpg){kind=link}
