Categorie: Nieuws Onzer Taal

Met trots en kracht, in de strijd geweven,
De schildmaagd, onversaagd, strevend naar leven.

---

De Nieuwsbrief der Lage Landen is de terugkerende nieuwsuitgave van het Zaakwoordenboek der Lage Landen – waarin zowel bijzonder, zeldzaam en/of schoon Nederlands wordt uitgelicht als de laatste ontwikkelingen betreffende het zaakwoordenboek. Uitsluitend beschikbaar op Righartswoord. Tekene in om op de hoogte te blijven.

---

Geachte lezenaar of lezenaarster,

deze week had ik een ander woord in gedachten, maar nadat afgelopen zaterdag een bepaald NRC-schrijfsel op mijn X-tijdlijn verscheen—door enige beroering en een verscheiden aanbod van aanmerkingen gevolgd—ging ik terug naar de tekentafel.
Namelijk, ene vrouw, Eva Vlaardingerbroek genaamd, had de eer om in hun schijnwerpers te mogen staan. Het licht op de verhoging kon echter de Schmittiaanse vriend/vijand-onderscheiding niet geheel verbergen, en er is veel over het stuk te zeggen, maar wat ik eigenlijk boeiender vind was het woord “schildmaagd”.

Na wat zoekwerk op de zaterdagochtend viel het mij op dat de oude woordenboeken die ik meestal raadpleeg schildmaagd niet kennen, en zelfs in jonge(re) woordenboeken komt het woord weinig voor, dus hoe zit dat? Wat is ene schildmaagd?

Vrijwaringsbepaling: voordat uwee verder leest, dit is niet mijn vakgebied, dus hale het niet als bron aan. Verrichte uwees eigen onderzoek.

De schildmaagd (Oudnoors: skjaldmær; Engels, leenvertaling daarvan: shieldmaiden), een gedaante uit de Scandinavische volkskunde en gemaarte, is ene krijgsvrouw die met moed en strijdlust in verband wordt gebracht; zij die ongehuwd is en heeft gekozen om als krijgeres te leven.

Hoewel het begrip “schildmaagd” voornamelijk in de Oudnoorse verhalen voorkomt zoals de fornaldarsögur (‘verhalen des oerouden tijdperks’) en het Latijnse werk Gesta Danorum (‘Daden der Denen’) van Saxo Grammaticus (‘Saxo de Geletterde’), is er betwisting over de geschiedkundige samenhang ervan. Onderzoek(st)ers zoals Judith Jesch hebben gepoogd des begrips oorsprong te achterhalen, maar er is geen sluitend bewijs dat schildmaagd uit het Viking-tijdperk dagtekent en dus een jonger bedenksel zou zijn.

De schildmaagd is te vergelijken met marelijke gedaanten zoals de Walkuren en Amazonen, maar afhankelijk van de bron verschilt haar rol. In sommige verhalen wordt zij als ene krachtige en dappere krijgeres afgeschilderd, terwijl in anderen zij ene meer zinnebeeldige of beeldsprakelijke betekenis heeft. Voorbeelden van schildmaagden die in de Noorse sagen bij name worden genoemd zijn onder meer Brynhildr (uit de Völsunga-sage), Hervor (uit de Hervarar-sage) en Thornbjǫrg (uit de Rolf Gautreksson-sage).

Hoogachtend,
C. J. Righart

Laaglandse Dichterij is ene gedichtenreeks onder het vaandel van het Zaakwoordenboek der Lage Landen waarin werken van dichters en dichteressen uit de Lage Landen worden uitgelicht. Opdat wij hun woorden, hun bekoring en hun bijdrage aan het Nederlands nooit vergeten.

---

Uitboezeming

Hém vloeit het hemelsch bloed door de onverbasterde ader,
Hém, die weldadig is uit ingeschapen zucht;
Hij toont zijne afkomst aan van dien algoeden Vader.
In wiens ontsloten arm de lijdende onschuld vlugt;
Hij is het beeld van d’Albehoeder,
Hij, hulp en toevlugt van zijn broeder,
Wien de omzwaai van het noodlot treft:
Hij, in wiens ziel der deugden moeder,
De deernis, zich verheft.

—Hendrik Tollens (1780-1856)

De een zal spreken en de ander zal luisteren.

---

De Nieuwsbrief der Lage Landen is de terugkerende nieuwsuitgave van het Zaakwoordenboek der Lage Landen – waarin zowel bijzonder, zeldzaam en/of schoon Nederlands wordt uitgelicht als de laatste ontwikkelingen betreffende het zaakwoordenboek. Uitsluitend beschikbaar op Righartswoord. Tekene in om op de hoogte te blijven.

---

Geachte lezenaar of lezenaarster,

in de afgelopen weken was er veel beroering betreffende een bepaald interview tussen een Amerikaanse verslaggever en het Russische bewindshoofd. Daar ga ik hier inhoudelijk niets over zeggen—genoeg inzichten elders beschikbaar voor belangstellenden—maar waar ik wel iets over wil zeggen is een Nederlandse wisselkeus: vraaggesprek.

Een vraaggesprek is enen geordenden vorm van onderreding waarbij een bevrager (of bevraagster) vragen stelt aan een ander (of meerdere personen), die de rol van antwoorder (of antwoordster) aanneemt. Eens vraaggespreks doel kan verschillen afhankelijk van den samenhang waarin het plaatsvindt, zoals nieuwsvoorziening, leergildig onderzoek, werving en uitkiezing, of voor andere doeleinden inlichtingen verzamelen.

Het Engelse interview vindt zijn oorsprong in het Franse entrevue (‘ontmoeting’, ‘bijeenkomst’). Des vraaggespreks verraam is echter reeds eeuwenoud en kan tot de oude Griekse wijsgeren worden teruggevoerd; zoals Socrates, die bekend stond om zijn redeneerkunstige vraag- en antwoordwijze.

Een der belangrijkste kenmerken eens vraaggespreks is den wisselwerkenden aard ervan, waarbij de bevrager en antwoorder(s) rechtstreeks met elkaar onderreden. Dit biedt de mogelijkheid om diepgaande inlichtingen te verkrijgen, meningen te peilen en inzicht te krijgen in de gedachten en gevoelens van den antwoorder(s) over het besproken onderwerp.

Het vraaggesprekverloop omvat verschillende trappen, waaronder de voorbereiding, het vaststellen der doelstellingen, het opstellen van vragen en het ontleden der verzamelde gegevens. Het stellen van vragen en luisteren naar de antwoorden vereist een evenwicht die voor de bevrager belangrijk is, waarbij hij tegelijkertijd eerbiedig en inlevend streeft te zijn ten opzichte van den antwoorder(s).

Naast de mondelinge vorm kunnen vraaggesprekken ook schriftelijk of middels andere middelen worden afgenomen, zoals beeldbellen of vragenlijsten op het web. Deze verschillende benaderingen bieden buigzaamheid en mogelijkheden om een breder aanbod aan antwoorders te bereiken, ongeacht hun plek of lichamelijke beperkingen.

In de hedendaagse tijd hebben vaardkundige ontwikkelingen, inzonderheid het wereldweb en de maatschappelijke netwerken, het vraaggesprekverloop verder veranderd. Vraaggesprekken middels het web worden steeds gebruikelijker, waarbij gebruik van toepassingen zoals Zoom of Teams wordt gemaakt om op afstand te onderreden. Dit biedt nieuwe mogelijkheden, maar brengt ook uitdagingen met zich mee, zoals omgaan met doelmatige hinder en het behoud des gevoels der verbondenheid tussen bevragers en antwoorders.

Kortom, het vraaggesprek is ene veelzijdige en krachtige onderredingswijze die in verschillende samenhangen en vakgebieden wordt gebruikt; of het nu gaat om nieuwsgaring, het uitvoeren van wetenschappelijk onderzoek, het uitkiezen van werknemers of het verkrijgen van inlichtingen.

Hoogachtend,
C. J. Righart

Laaglandse Dichterij is ene gedichtenreeks onder het vaandel van het Zaakwoordenboek der Lage Landen waarin werken van dichters en dichteressen uit de Lage Landen worden uitgelicht. Opdat wij hun woorden, hun bekoring en hun bijdrage aan het Nederlands nooit vergeten.

---

Over het overlijden van Theodorus Looman:

Veelvoudig is uw werk geweest, 
Eenvoudig was uw hart; 
Veelzijdig uw begaafde geest, 
Maar niet in ’t veel verward; 
Uw waarde hebt gij nooit gevoeld, 
Geen dan uws Meesters eer bedoeld, 
En smaad en strijd getart.

Uw levensdag was lang; de nacht 
Verraste u op uw post; 
Toen heeft die hand u afgelost, 
Die machtig is en zacht; 
Toen ving uw oor den liefdetoon; 
Getrouwe dienstknecht, neem uw loon; 
Mijn open hemel wacht.

—Nicolaas Beets (1814-1903)

Hen Wlad Fy Nhadau

Land Mijns Vaders.

---

De Nieuwsbrief der Lage Landen is de terugkerende nieuwsuitgave van het Zaakwoordenboek der Lage Landen – waarin zowel bijzonder, zeldzaam en/of schoon Nederlands wordt uitgelicht als de laatste ontwikkelingen betreffende het zaakwoordenboek. Uitsluitend beschikbaar op Righartswoord. Tekene in om op de hoogte te blijven.

---

Geachte lezenaar of lezenaarster,

het is enigszins schimpredig als een nieuwsbrief die geheel om het Nederlands draait aandacht geeft aan ener andere tale, maar dit kwam ik in ’t wild tegen waarna het gelijk een plek op Een Schoner Woord kreeg: het Kymrisch—de taal van Kymrië—of in hun eigen taal gezegd, Cymraeg, bovenlands en hedendaags beter bekend als Welsh.

Het Kymrisch behoort tot de Keltische taalsibbe en wordt hoofdzakelijk te Kymrië gesproken (Kymrisch: Cymru, Engels: Wales). Deze taal gaat terug tot de Keltische wijkingen naar Groot-Brittannië. Het Kymrisch deelt zijn oorsprong met andere Keltische talen, waaronder het Iers en het Schots-Gaelisch.

In de middeleeuwen werd het Kymrisch gebruikt in letterkundige en godsdienstige geschriften. Een belangrijk geschiedkundig bewijsstuk in het Kymrisch uit die tijd is de Mabinogi (Engels: Mabinogion), ene verzameling van maren en sproken.

Tijdens de Tudor-tijdspanne had de Act of Union ertoe geleid dat—alhoewel het land daardoor in zichzelf verenigde—het openbaar gebruik des Kymrisch werd onderdrukt, hetgeen een achteruitgang der taal als gevolg had. Doch, het Kymrisch heeft in de hedendaagse tijd een opleving doorgemaakt. De taal heeft wettelijke erkenning te Kymrië, en tweetaligheid is wijdverspreid. Het Kymrisch wordt in scholen onderwezen, en er zijn inspanningen om de taal levendig te houden en te bevorderen; een voorbeeld hiervan is de Deddf yr Iaith Gymraeg 1993 (‘Wet op de Kymrische Taal van 1993′).

De spraakkunstige opbouw des Kymrisch is ingewikkeld, en het heeft ook een onvergelijkelijke letterlijst met enkele letters die in buurtaal Engels afwezig zijn (in de vorm van digrafen), zoals bijvoorbeeld “LL“, welke tevens een weergaloos geluid vertegenwoordigt (luistere).

Hoogachtend,
C. J. Righart

Laaglandse Dichterij is ene gedichtenreeks onder het vaandel van het Zaakwoordenboek der Lage Landen waarin werken van dichters en dichteressen uit de Lage Landen worden uitgelicht. Opdat wij hun woorden, hun bekoring en hun bijdrage aan het Nederlands nooit vergeten.

---

Het heir der Perziaansche scharen
Dat voor de Grieksche krijgsgevaren
Den vaderlandschen grond verliet,
Gaf ons het opzicht hunner schatten,
Naar ’s Konings voorgang, op te vatten,
Die tot de zorg voor zijn gebied
Ons, zwakke grijzaarts, heeft verkoren.
Keer, Koninklijke telg! ei keer!
Breng Perzië zijn manschap weêr!
Ach! kon ik ’t voorgevoelen smoren
Dat me enkel somberheden spelt.
De bloem van Azië is te veld;
En, daar we in eindelooze klachten
Om onze jonglingschap versmachten,
Wordt in die wreede onzekerheid
Een tijding zelfs vergeefs verbeid.

—Isaäc da Costa (1798-1860)

Geachte lezenaar of lezenaarster,

ieder jaar als het bedrijf dat het Zaakwoordenboek der Lage Landen in de lucht houdt mij de laatste rekening stuurt, voor nog een jaar ondersteuning, ben ik weer verrast dat wij twaalf maanden verder zijn. Het is vandaag twee jaar geleden dat ik besloot om mijn woordenlijsten (of eerder, woordenlijstjes) om te zetten naar een volwaardig raadpleegbaar hulpmiddel dat op zichzelf kon staan.

Waar het begon met nul zijn dit de laatste aantallen:

• 3.161 bladzijden, geheel en al.
• 997 bladzijden die rijk aan inhoud zijn.
• 54 bladzijden die een werk in uitvoering zijn.
• 42 uitgelichte bladzijden.
• 70 woordenlijsten*.
• 11.693 uitgevoerde wijzigingen.

* Dit aantal is zo hoog omdat iedere letter van de grote woordenlijsten telt als een eigen woordenlijst.

Waar afgelopen jaar een hoop tijd ging zitten in vormgeving en ordening, is het grote kantelpunt dit jaar dat ik voor het grootste gedeelte wel tevreden ben met waar het nu is, en er dus hopelijk meer tijd zal gaan naar vulwerk (zover mogelijk).

Nog een tevreden vinkje op mijn lijst van verworvenheden is een nieuwe reeks die vorig jaar (eindelijk) is begonnen: Taalschouwing. Toen het ZLL werd gesticht had ik reeds dit denkbeeld; alhoewel met een speelse insteek, een oprechte beoordeling van hoe het Nederlands nu wordt gebezigd. Gezien hoeveel tijd het kost zal dit niet regelmatig zijn, maar voor nu en dan een leuke aanvulling op waar het zaakwoordenboek voor staat.

In het jaar onzes Heren 2024 is het ook van belang dat het een en ander wordt bijgesteld. Ik heb met de Nieuwsbrief der Lage Landen gespeeld—niet altijd wetende wat nou de leukste opzet is—maar deze kostte soms ook meer tijd dan ik wilde. Zodoende is de nieuwe opzet een (nog?) kleinere nieuwsbrief die hopelijk wel een stuk regelmatiger wordt uitgegeven. Ik hoop van de NLL een wekelijks verschijnsel te maken.

Naast de wijzigende nieuwsbrief komt er ook iets nieuws aan, waarbij aankomende donderdag de eerste uitgave het daglicht zal zien; deels als vereffening voor de kleinere NLL; tevens met de bedoeling om een terugkerende reeks te zijn die wekelijks zal worden uitgegeven.

Waarom deze veranderingen? Het ZLL is in alle eerlijkheid reeds te veel werk naast een voltijdse baan, en ik heb eigenlijk meer eerzucht dan dat.

Toen ik vorig jaar met Taaldacht sprak benoemde ik een boek waaraan ik in de achtergrond werk, maar het kwartje is gevallen dat als ik dit binnen tien jaar wil afronden moet ik werkelijk meer tijd hierin gaan steken. Zo gezegd, zo gedaan. De één een langere voorrang, de andere een hogere.

Een heildronk voor twintigvierentwintig.

Gezondheid.

Hoogachtend,
C. J. Righart

Ἐν τούτῳ νίκα.

Hiermee zult gij overwinnen.

---

De Nieuwsbrief der Lage Landen is de terugkerende nieuwsuitgave van het Zaakwoordenboek der Lage Landen – waarin zowel bijzonder, zeldzaam en/of schoon Nederlands wordt uitgelicht als de laatste ontwikkelingen betreffende het zaakwoordenboek. Uitsluitend beschikbaar op Righartswoord. Tekene in om op de hoogte te blijven.

---

Geachte lezenaar of lezenaarster,

de verjaardag van het ZLL is om de hoek en de ingeving is tot mij gekomen dat mijn aanblazing zal (moeten) veranderen in 2024; ik zal hier meer over schrijven in ene andere uitgave.
Wat ik wel alvast kan verklappen is dat het (enige) tastbare verschil de NLL zal zijn, waarvan dit de laatste uitgave is in zijn huidige vorm, en vanaf nummer 19 zal wijzigen; dit is onder andere om het boek—waarnaar ik vorig jaar in zoveel woorden had verwezen tijdens mijn gesprek met Taaldacht—meer tijd te kunnen geven, wil dit ooit af komen.

Later meer, nu eerst maar eens wat voortgangszaken bespreken en wat uitgelichte woorden in de schijnwerpers zetten.

De Schouwingenzuil

Het groot onderhoud voor der lijstenzuil en woordenzuil moet nog komen, maar voor nu zijn er twee nieuwe zuilen op het ZLL bijgekomen.

De eerste is de schouwingenzuil voor der (onregelmatige) Taalschouwing-reeks die ik sinds eind vorig jaar uitgeef. Gezien dit onder de mantel van het ZLL wordt uitgegeven, vind ik het nodig dat ook op zaakwoordenboek.nl een overzicht staat met de uitgaven en inzonderheid de regels hoe iedere schouwing wordt uitgevoerd.

De Nieuwszuil

De tweede zuil is met een knipoog, want dit is niets anders dan de nieuwsbladzijde die reeds bestond, maar nu naar de voorzijde is verhuist. De insteek is vergelijkbaar met de Schouwingenzuil; beiden zijn koppelingen naar Righartswoord waar alle schrijfselen worden uitgebracht, maar bezoekers en bezoeksters zouden dit oord niet hoeven te kennen om op de hoogte te willen zijn.

De Wederkering van X

Twee jaar geleden, tijdens wijnmaandseinde, had ik aangegeven dat ik het ZLL naar de maatschappelijke netwerken zou brengen; dit duurde echter niet bijster lang. De tijd die zulke netwerken behoeven ging ten koste van tijd die aan vulwerke moest worden besteed wil het zaakwoordenboek ooit een waardig raadpleegbaar middel zijn. Zo gezegd, zo gedaan, het ZLL verliet de netwerken Twitter en Instagram.

Evenwel, tijd was niet het enige wat mij terughoudend deed zijn. Ik betwijfelde of de opzet van iets als het zaakwoordenboek men daar zou kunnen aanspreken (en dit vraag ik mij nog altijd af), maar de wens om ene omvangrijkere aanwezigheid op het wereldweb te hebben is immerlijk.

Uitkomst: X.com is terug, maar Instagram is verwijderd. Ik verwacht geen ware groei op wat voor maatschappelijke omstreek dan ook, maar het viel mij wel op dat Instagram geen groeimogelijkheden heeft, terwijl op X er op z’n minst iets van wisselwerking is.

Uitgelicht, uitgelichter

De woorden die in de Nieuwsbrief der Lage Landen aan bod komen zijn in wezen uitgelichte begrippen omdat zij naast (onder andere) hun schrijfwijze-overzicht en betekenis ook ene iets uitgebreidere omschrijving bevatten; dit is ook waarom het ZLL bewust niet het WLL heet (Woordenboek der Lage Landen).

In een droombeeldige wereld zou letterlijk ieder woord deze inhoudrijke uitvoering genieten, maar tijd is schaars en dus doen wij het zo:

“aanblazing”

Vrouwelijk zelfstandig naamwoord.

Aanblazing verwijst naar het streven naar doelen of verwezenlijkingen, vaak door vastberadenheid en eerzucht gekenmerkt. Het omvat het streven naar persoonlijke groei, vakkundig welslagen of het nastreven van droombeelden met vasthoudendheid en toewijding.

Evenwoord aspiratie is aan het Franse aspiration ontleend.

“mark”

Vrouwelijk zelfstandig naamwoord.

Ene mark is geschiedkundig gezien een grensgebied, vaak door stoffelijke kenmerken afgebakend, zoals vlieten of bergen. Zij dient als overgangsstrook tussen verschillende grondgebieden, waar handel, wisselwerking en soms botsingen plaatsvinden.

Evenwoord grens is aan het Duits Grenze of Nederduits grenize ontleend.

“uitmuntend”

Bijvoeglijk naamwoord.

Uitmuntendheid is een toestand van hoogwaardige hoedanigheid, vaardigheid of leesting. Iets of iemand die uitmuntend is, overstijgt de norm en onderscheidt zich op welwillende wijze door buitengewone eigenschappen of leestingen.

Excellent is ene Franse vertaling.

“houvast”

Onzijdig zelfstandig naamwoord en bijvoeglijk naamwoord.

Houvast betekent letterlijk iets waaraan kan worden vastgehouden. Zinnebeeldig duidt het op standvastigheid, gewisheid of richting in moeilijke omstandigheden. Het biedt een stevig verwijspunt, zowel lichamelijk als geestelijk, waardoor men in evenwicht blijft te midden van uitdagingen.

Grip is ene Engelse vertaling.

Hoogachtend,
C. J. Righart

Onder het regenscherm van begaafdheid, ene levensbeschrijving geschreven,
De wedijveraar danst als ene vetgans, in den verhale verweven.

---

De Nieuwsbrief der Lage Landen is de terugkerende nieuwsuitgave van het Zaakwoordenboek der Lage Landen – waarin zowel bijzonder, zeldzaam en/of schoon Nederlands wordt uitgelicht als de laatste ontwikkelingen betreffende het zaakwoordenboek. Uitsluitend beschikbaar op Righartswoord. Tekene in om op de hoogte te blijven.

---

Geachte lezenaar of lezenaarster,

ditmaal in Uitgelicht draait het om wering tegen water en licht, het begaafd zijn, de volslagen tegenstander, het verhaal van wieg tot graf, en de vogel die door het water danst.

“regenscherm”

Een regenscherm is een draagbaar voorwerp dat dient om te beschermen tegen neerslag, zoals regen of sneeuw, en zonnestralen (in warmere hemelstreken). Het bestaat meestal uit een opvouwbaar raamwerk met gespannen waterafstotend doek. Dit nuttig toebehoren heeft wereldwijd een vooraanstaande plaats in de beschaafdheid en wordt vaak in verband gebracht met doelmatigheid en bescherming tegen ongunstige weersomstandigheden. Het verzinnebeeldt niet alleen werkdadige bruikbaarheid, maar ook een gewisse mate van sierlijkheid en voorbereidheid op verscheidene weerkundige uitdagingen.

Het gangbare Franse leenwoord “paraplu” is van parapluie (’tegen de regen’) afgeleid.

“begaafdheid”

Het begrip begaafdheid verwijst naar een natuurlijke bekwaamheid, vaardigheid of gave die iemand bezit. Het is een wezenlijke eigenschap die iemands kracht om iets welslagend te doen, onderscheidt. Begaafdheid kan zich op verscheidene gebieden openbaren, zoals kunst, wetenschap, sport of andere uitingen. Zij wordt vaak gezien als een vermogen tot uitmuntendheid en onderscheidt zich door de mate van toewijding en ontwikkeling des betreffenden persoons. Het begaafd zijn is niet louter aangeboren; het vereist ook inzet, oefening en een voortdurend streven naar verbetering om volledig tot bloei te komen.

“wedijveraar”

Een wedijveraar (vrouwelijk: wedijveraarster) is enen man die strijdt om doelen, middelen of erkenning gelijk aan die van een ander; bij uitbreiding ook een groep of zelfstandigheid. Hij draagt een gevoelswaarde van mededinging met in zich, waarbij twee partijen in een bepaalde samenhang elkaar pogen te overtreffen.
De wedijveraar als begrip omvat doorgaans een mate van spanning en uitdaging tussen de voornoemde partijen, waarbij beiden streven naar meerderheid. Deze bewogenheid kan leiden tot zowel welwillende prikkel als kwalijke wedijver, afhankelijk des aards der wisselwerking en de omstandigheden.

“levensbeschrijving”

Van “leven” en “beschrijving” met tussenvoegsel “-s-“.

Een levensbeschrijving is een breedvoerig verslag over het leven van iemand, waarbij gebeurtenissen, ervaringen en leestingen tijdrekenkundig worden beschreven. Zij biedt inzicht in de achtergrond, ontwikkeling en de invloed die de betreffende man of vrouw op zijn of haar nabijheid heeft gehad. Meestal na uitgebreid onderzoek door een levensbeschrijver of levensbeschrijfster geschreven, beoogt een levensbeschrijving een volledig beeld te geven van de mens in kwestie; insluitend zijn of haar welslagen, uitdagingen en eigen groei. Levensbeschrijvingen kunnen ene verscheiden schakering bestrijken, afwisselend van geschiedkundige gedaanten tot hedendaagse enkelingen, en dienen als waardevolle bronnen voor het begrijpen van menselijke levens en leestingen.

“vetgans”

Een vetgans is enen vogel die aan het leven in water is aangepast. Kenmerkend voor vetganzen zijn hun vleugels—beter gezegd, zwemvliezen—waarmee zij behendig door zeeën zwemmen. Zij zijn voornamelijk op het zuidelijk halfrond te vinden, met soorten verschillend van de statige keizersvetganzen op de Zuidernaaf tot de kleine dwergvetganzen in de omstreek van Zuidland. Vetganzen hebben een opvallend zwart-wit verenkleed, wat aan hun beeldbepalende uiterlijk bijdraagt. Naast de tijd die zij in het water doorbrengen, leven zij deels op het land, waar zij zwermen vormen, broeden en maatschappelijke wisselwerkingen hebben. Vetganzen betoveren niet alleen vanwege hun uiterlijk maar ook vanwege hun onvergelijkelijke levensstijl en gedrag.

O Dood

Ter afsluiting een gedicht van P. N. van Eyck:

O Dood, geheime nachtegaal
Die in de donkere hagen zingt
Uw nooit ontraadselbaar verhaal
Dat tot in ’t diepst der harten dringt,

En lokt ons beiderzijds van ’t pad
Over het dompe dove mos
Voort van de wemellichte stad
Naar ’t ver en stil en duister bos, –

Ik volg u, dood, zing gíj mij voor,
Ik zal niet talmen aan de zoom,
Dat ik de laatste sterregloor
Ontvinge voor mijn laatste droom.

Wat is herinnering van licht?
Ik ben tot duisternis bereid.
Onhoorbaar sluit de nacht zich dicht…
Mijn ziel wordt vol van eeuwigheid.

Hoogachtend,
C. J. Righart

---

Beeld
Hoofding, achtergrond: Isiwal/Wikimedia Commons/CC BY-SA 4.0, CC BY-SA 4.0, middels Wikimedia Commons

Hoe Nederlands is het Nederlands van Zijnen Majesteiten?

---

Taalschouwing is ene wedstrijdreeks onder het vaandel van het Zaakwoordenboek der Lage Landen waarin taalgebruik de grondslag vormt. De insteek is het oordelen over hedendaags taalgebruik met een speelsere dan ernstige insteek; enkel het lof des zaakwoordenboeks is te winnen.

---

Geachte lezenaar of lezenaarster,

van alle beoordelingen die ik zou kunnen maken is dit bij wijlen de meest hachelijke. Als mijn berichtgeving stilvalt na dit bericht, laat er geen twijfel over mijn lot bestaan.

Nu de verklaring waarom: dit schrijfsel zal de afgelopen eindejaarstoespraken van zowel Koning Willem-Alexander der Nederlanden als Koning Filip der Belgen van dichtbij bekijken om te zien wie de fraaiste redenaar der Lage Landen is.
Om in de strekelijke sfeer te blijven had ik ook gezocht naar ene redevoering uit Luxemburg, maar gezien deze niet in het Nederlands is heeft het weinig nut bedacht ik mij kort daarna; wij houden het bij twee deelnemers.

Dit zijn de bronnen die voor dezer schouwing werden gebruikt:

De toespraken zijn tevens op YouTube te zien indien UE enen snelle indruk wilt krijgen:

https://youtube.com/watch?v=AFuan-lOMEI%3Ffeature%3Doembed

De kersttoespraak van Koning Willem-Alexander der Nederlanden.

https://youtube.com/watch?v=O8XLi7LnzuE%3Ffeature%3Doembed

De kersttoespraak van Koning Filip der Belgen.

Voordat ik de schouwing voortzet wil ik nog even de hoofding van dit stuk toelichten. Namelijk, oorspronkelijk had ik hier Kersttoespraken der Koningen 2023 neergeschreven, maar toen ik mijn klad had afgerond viel een kwartje—onder andere door ene opmerking die ik las op Twitter (X.com)—dit zijn helemaal geen Kersttoespraken; het zijn toespraken in de tijdspanne van Kerst (op de Gregoriaanse tijdwijzer).

Deze gevolgtrekking is duidelijk na de toespraken te hebben gelezen ofwel beluisterd. Beide redevoeringen zijn gevuld met onderwerpen die zich buiten onze marken bevinden; die—durf ik te stellen—voor velen van lagere zorg zijn dan wat zij werkelijk voor hun kiezen krijgen. Waarom de geboorteviering van Jezus Christus enkel gebruiken voor zulke staatkundige onderwerpen? Koning Willem-Alexander gaf weliswaar ene ietwat verborgen verwijzing aan den beginne zijner toespraak, maar deze ging wel met enige wazigheid gepaard. Koning Filip vermeed Hem volledig.

“Eindejaarstoespraken” is vervolgens mijn oplossing; zonder ene anti-christelijke gevoelswaarde, zeg ik daarbij. Het is gewoon zo dat ik de hedendaagse ontwaarding onzer woorden dermate storend vind dat ik er zelf niet aan ga bijdragen. Het is aan den Koningen om te bepalen wat zij belangrijk genoeg achten om het volk mee aan te spreken, maar woorden doen ertoe; zo ook hun betekenis.

Nu is het tijd voor der schouwing. Vanaf heden zal ik ook strafpunten gaan toekennen voor onnodig gebiedende wijs-beziging en onjuist naamvalgebruik. Ook nieuw is dat ik nu mijn schouwingen deel (voor den belanghebbende, zie de afbeeldingen hieronder).

De Regels

2 strafpunten

• Onvormelijk/onbeleefd taalgebruik.
  Voorbeeld: je, jij of jou(w) in plaats van u(w) als het gaat om het aanspreken des lezers of der lezeres; je (in plaats van men).
  Toelichting: er wordt niet harder gestraft voor tweede persoon-beziging in geval van u(w), alhoewel derde persoon beleefder is.
• Volledig uitheems woord en uitheemse samenstelling.
  Voorbeelden: interessant; impact; grip; klimaatcrisis; kabinetsformatie.
  Toelichting: in de meer onnodige zin, niet ieder uitheems woord wordt meegenomen, waaronder bepaalde vernederlandste woorden zoals bijvoorbeeld “plaats” (Frans) en “grens” (Duits).

1 strafpunt

• Onnodig vernederlandst woord.
  Voorbeeld: realiseren; investeren; checken; repareren; stimuleren.
• Onnodig gebiedende wijs.
  Voorbeeld: “zorg voor elkaar” (dwingend) in plaats van “zorge voor elkaar” (aansporend).
  Toelichting: wanneer de insteek aansporend of wensend is, is de—inmiddels weliswaar verouderde—aanvoegende wijs gepaster en wordt de gebiedende wijs afgekeurd.
• Onjuist tussenruimtegebruik.
  Voorbeelden: “woning tekort” in plaats van “woningtekort”; “Albert Heijn winkel” in plaats van “Albert Heijn-winkel”.
• Onjuist naamvalgebruik.
  Voorbeeld: “wier vader” in plaats van “wiens vaders”.
  Toelichting: dit is tegenwoordig zeldzaam, maar indien het verkeerde woordgeslacht wordt gebruikt wordt hier toch een strafpunt voor gerekend.

0,5 strafpunt

• Onnodige samentrekkingen.
  Voorbeeld: “zo’n” (in plaats van “zo een”).
• Slordige stijl.
  Voorbeelden: Hulpwerkwoord achter voltooid deelwoord (Duitsvorming); een zin beginnen met bijvoorbeeld “en” of “maar”.
• Spreektaal.
  Voorbeelden: we (in plaats van wij); ze (in plaats van zij, hen, hun).

De Schouwing

Koning Willem-Alexander der Nederlanden

Zijne Majesteit Willem-Alexander Claus George Ferdinand, Koning der Nederlanden, Koningszoon van Oranje-Nassau, Jonkheer van Amsberg.

• Woorden: 803
• Strafpunten: 64,5
  • Toegift: 0
  • Strafpunten, geheel en al: 64,5
• Waarderingscijfer: 92/100%

Koning Filip der Belgen

Zijne Majesteit Filip Leopold Lodewijk Maria van België, Koning der Belgen.

• Woorden: 526
• Strafpunten: 55
  • Toegift: -1
  • Strafpunten, geheel en al: 54
• Waarderingscijfer: 89,7/100%

Koning Filip kreeg ene toegift voor zijnen vormelijken groete.

Alhoewel ik vaak hoor—bedenk wel, dit is dus inzonderheid tot mijn kringen begrensd—dat de veramerikanisering van Belgen langzamer verloopt dan bij ons in de noordelijke gewesten, vond ik het verrassend dat de Koning der Belgen meer spraakkunstige missers in zijner toespraak had dan zijn koninklijke evenknie: tweemaal hulpwerkwoord achter voltooid deelwoord, om maar wat te noemen. Kleine dingen weliswaar, maar bijzonder genoeg om te benoemen met dit soort muggenzifterij.

Tot slot, ik wil Zijnen Majesteiten lof geven voor der beknoptheid (allebei ruim onder de 1.000 woorden), dit is gewaardeerd. Doch, ik mis deftigheid. Het taalgebruik had bekoorlijker gekund en statiger gemogen dan de gemiddelde Tweede Kamer-redevoering – naar mijn mening, uiteraard.

De Winnaar: Koning Willem-Alexander der Nederlanden

Het Zaakwoordenboek der Lage Landen deelt met trots en geneugte dat de Nederlandse Koning naar huis zal gaan als de overwinnaar dezer taalschouwing met een waarderingscijfer van 92%!

De prijs is zoals altijd immer het lof des zaakwoordenboeks, en bovendien, er is niets dat het ZLL kan geven wat een Koning niet reeds bezit.

Tot de volgende schouwing.

Hoogachtend,
C. J. Righart

---

Beeld
Hoofding, achtergrond: Marcel Antonisse / Anefo, CC0, middels Wikimedia Commons