De Nieuwsbrief der Lage Landen is de terugkerende nieuwsuitgave van het Zaakwoordenboek der Lage Landen – waarin zowel bijzonder, zeldzaam en/of schoon Nederlands wordt uitgelicht als de laatste ontwikkelingen betreffende het zaakwoordenboek.
Geachte lezer(es)
gisteren ging het over Kerst als begrip en naam, en vandaag is de schijnwerper op alle dagen van de Mis gericht. Niet één, niet twee, maar vier dagen. Iedere dag heeft een gerichte betekenis, en de verschillen tussen Oost en West worden naast elkaar beschreven.
De dagstellingen zijn aangegeven volgens zowel de Gregoriaanse als de Juliaanse tijdrekening. De Juliaanse kalender houdt in wezen dezelfde dagen aan als de Gregoriaanse, maar omdat deze een andere telling erop nahoudt, “verschuift” de Gregoriaanse dagstelling als het ware. Zowel West als Oost erkennen dus dezelfde Kerstdagen, maar verschillen soms van inhoud.
De Week van Kerst
Een korte reeks schrijfselen die de herkomst van de Kerstmis benadrukt en uitlicht zoals deze tijdspanne geschiedkundig werd gevierd.
Eerste Kerstdag: De Hoogtijd van de Geboorte
- Westerse Beoefening (25 wintermaand)
- De dag straalt met de plechtige viering van de Geboorte des Heren. Kerken vullen zich met wierook en het verheven Gloria in Excelsis Deo (‘Eer aan God in den hoge’). Het is een heilig ogenblik van zuivere aanbidding van Kerst, het Vleesgworden Woord.
- Orthodoxe Richtlijn (25 wintermaand Juliaans / 7 louwmaand Gregoriaans)
- De dag begint met de nachtwake en de Goddelijke Eredienst die de Vleeswording viert. Het staat bekend als de ‘Jool der Jolen’ (ἑορτῶν ἑορτή), volledig aan de menswording van God gewijd.
Tweede Kerstdag: Martelaarschap en Naastenliefde
- Westerse Beoefening (26 wintermaand)
- Heilige Stefanus
- Meteen na de vreugde komt de werkelijkheid van het geloof in de wereld. Deze dag eert Heilige Stefanus, de eerste martelaar, die zijn leven voor Kerst gaf. Het herinnert ons dat de vreugde van Kerstmis een waarheid is die offers eist. De nadruk ligt op diakenwerk – het bezoeken van armen, zieken en eenzamen. Het is Kerstmis in daad.
- Orthodoxe Richtlijn (26 wintermaand Juliaans / 8 louwmaand Gregoriaans)
- Synaxis van de Theotokos [Samenkomst der Godsdraagster]
- Deze dag wordt de Allerheiligste Moeder Gods geëerd als degene door wie God mens werd. De volgorde is godsdienstig helder: eerst viert men de Zoon, dan eert men de Moeder die Hem baarde.
Derde Kerstdag: Liefde en Evangelie
- Westerse Beoefening (27 wintermaand)
- Heilige Jan de Evangelist
- Deze dag viert Johannes de Evangelist, de ‘geliefde leerling’ die aan het kruis de zorg voor Maria toevertrouwd krijgt. Het benadrukt de innige, liefdevolle band tussen Kerst en Zijn Kerk. Het is een dag voor godsdienstige verdieping, voor het lezen van de Aanhef (“In den beginne was het Woord…”), en voor de viering van de liefde binnen gezin en geloofsgemeenschap.
- Orthodoxe Richtlijn (27 wintermaand Juliaans / 9 louwmaand Gregoriaans)
- Heilige Stefanus
- Hier wordt de Eerste-Martelaar en Aartsdeken Stefanus herdacht. De vreugde van de Geboorte wordt gevolgd door de werkelijkheid van het getuigenis dat tot de dood kan leiden. De koppeling blijft krachtig: het geloof eist offers.
Vierde Kerstdag: De Onschuldige Kinderen
- Westerse Beoefening (28 wintermaand)
- De kringloop sluit met de meest aansprekende jool: de Onschuldige Kinderen van Bethlehem die door Herodes waren vermoord in zijn poging de pasgeboren Kerst-Koning uit te schakelen. Deze dag plaatst de vreugde over Kerst in het zonlooste gezichtspunt: de komst van het Licht roept de woedende tegenstand van de duisternis op. Het is een dag van boetepsalmen en bezinning over het lijden van onschuldigen.
- Orthodoxe Richtlijn (28 wintermaand Juliaans / 10 louwmaand Gregoriaans)
- Ook hier gedenkt men de Heilige Onschuldige Kinderen, die de Kerk “Eerste-Martelaren voor Kerst” noemt. Hun dood toont het duivelse verzet tegen de Vleeswording. Het is een plechtige herinnering dat de wereld waarin de Verlosser komt, een gebroken wereld is die verlossing behoeft.
Hoogachtend,
C. J. Righart
ᛞᚳ᛬ᚹᛠᚱᛞᚳᚾᚪᚱ
Beeld (achtergrond): VEMA
